Door redactie op woensdag 14 oktober 2015
Alex Rosaria, partijleider van Pais wil het Curaçaose witstaarthert tot het nationaal symbool van Curaçao maken. Naar aanleiding van Dierendag heeft Rosaria een brief geschreven aan minister Dick van Onderwijs. In de brief vraagt hij welke dieren op Curaçao bij wet beschermd zijn. Ook vraagt hij om het hert tot een nationaal symbool te maken. Zo heeft Amerika een arend en Nederland een leeuw als nationaal symbool. Arthur Donker pleit in zijn ingezonden stuk voor de geit in plaats van het witstaart hert. Maar waarom kiezen we niet voor de leguaan? Zes redenen om van de leguaan een nationaal symbool te maken. 1. De leguaan is zie je overal De Antilliaanse Groene Leguaan (Iguana delicatissima) is een hagedis uit de familie leguanen (Iguanidae). De leguaan is een van de oorspronkelijke bewoners van het eiland en je ziet hem overal. De leguaan voelt zich thuis op Curaçao. Het Curaçaose witstaarthert is een solitair levend mini-hertje, waarvan er nog maar 100 exemplaren in het Christoffel Park leven. 2. De leguaan is bekend Iedereen op het eiland kent de leguaan en weet hoe het dier eruit ziet. Veel eilandbewoners hebben het hert nog nooit gezien. 3. De toerist kent de leguaan Toeristen kennen allemaal de leguaan. In Punda zie je veel toeristen op de foto gaan met leguanen. Als je op Facebook kijkt naar foto’s genomen op Curaçao dan zie je altijd een foto van een leguaan in de natuur, op het strand, en zelfs in hotels. Het lijkt alsof voor de toerist de leguaan al het symbool van Curaçao. Er zijn nauwelijks foto’s van het hert. 4. De leguaan heeft een makkelijke Latijnse naam De naam van de leguaan in het Latijn is makkelijk: Iguana. Iedereen kan dit onthouden. Het hert heet in het Latijn Odocoileus Vigirianus Curassavicus (zie het ingezonden stuk van Arthur Donker). Een dergelijke naam kun je amper uitspreken laat staan onthouden.   5. De leguaan kost geen geld Doordat de leguaan in binnen- en buitenland bekend is, kost het niet veel geld om het beest tot nationaal symbool te maken. Je hoeft geen informatiecampagne op te starten voor de leguaan. Ook zijn er genoeg volksverhalen over de leguaan onder de bewoners van Curaçao. Kies je voor het hert dan kost het veel geld aan op te richten werkgroepen, campagnes etc. En ook aanpassingen in het Christoffelpark nodig om het dier te kunnen zien. In deze financiële moeilijke tijden voor Curaçao kun je beter kiezen voor de leguaan. 6. De leguaan past beter op de vlag Wil je het nationaal symbool ook op de vlag plaatsen dan gaat het makkelijker met een leguaan. Een leguaan past midden op de vlag maar kan ook in de hoeken. Omdat een leguaan een schutkleur heeft kun je een kleur kiezen die bij de vlag past. Een hert kun je niet makkelijk op de vlag plaatsen. Tot slot Steeds mensen op het eiland houden een pleidooi voor de leguaan. De leguaan krijgt dus steeds meer steun dan het hert.
Door redactie op donderdag 8 oktober 2015
Op 10 oktober vieren Curaçao en Sint Maarten hun autonomie. Ook de staatskundige situatie voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba is vijf jaar geleden veranderd. Wat heeft 10-10-‘10 voor de eilanden, de bewoners en het Koninkrijk der Nederlanden nou echt gebracht? Een mooi moment om de voorlopige stand op te nemen. Is 10-10-‘10 tot nu toe een succes of een regelrechte ramp? De Nederlandse Antillen (zes eilanden in de Caribische zee) waren van 15 december 1954 tot 10 oktober 2010 een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. In 1986 ging Aruba als afzonderlijk land binnen het Koninkrijk verder. In 2010 volgden Curaçao en Sint Maarten, terwijl Saba, Sint Eustatius en Bonaire (ook bekend als de BES-eilanden) als 'bijzondere gemeenten' werden opgenomen in het moederland als Caribisch Nederland. Nos mes por (wij kunnen het zelf)? De aanloop naar 10-10-‘10 was ‘Nos mes por’, een gevleugelde uitspraak bij een grote groep op Curaçao. Op Bonaire vreesden ze een tsunami van ‘meteorologische vluchtelingen’ uit Nederland. Sint Maarten keek ernaar uit om op eigen benen te staan. Vijf jaar later en kijkend naar de berichten in de kranten lijkt het alsof de voormalige Nederlandse Antillen afstevenen op een ramp. Aanwijzingen, moorden en de maffia domineren de eilanden. Of zoals Ronald van Raak (tweede Kamerlid voor de SP) het formuleerde: een rekolonisatie, maar dan door de onderwereld. Curaçao bevindt zich in een onverzorgde staat. Bonaire is veel duurder geworden. De gemeenschappelijke Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten en de gemeenschappelijke Procureur Generaal functioneren slecht. Sint Maarten heeft al vijf regeringen versleten en er hangt een dikke zweem van corruptie en inmenging van onderwereld in de politiek. Negatief of onverschillig In de voorbereiding op dit artikel hebben we verschillende mensen gevraagd naar hun ervaringen met 10-10-‘10. De geluiden zijn ronduit negatief: het is alleen maar slechter geworden. De lokale mensen vinden dat de eilanden zelfs achteruit zijn gegaan. Criminaliteit neemt toe en de tweedeling (verschil tussen arm en rijk) in de maatschappij is enorm toegenomen. Veel bewoners gaan gebukt onder diepe armoede. De stroom valt om de haverklap uit. Kortom: er zijn meer problemen dan vóór 10-10-’10. Daarnaast is integriteit bij politici ver te zoeken. De moord op Helmin Wiels vat alle bovengenoemde zaken in zekere samen. Inmiddels reageren mensen in veel gevallen onverschillig. Of zoals de bekende Pater Römer het ooit zei: "er heerst een zekere 'inertia' onder de mensen. Un exito of fracaso (succes of mislukking)? De vraag die wij ons bij de redactie oprecht hebben gesteld is: is het echt zo dramatisch of horen we alleen de stem van de ontevredenen? Zijn er ook positieve zaken te melden? Is er een verschil in beleving tussen de mensen die op de Antillen wonen en de mensen die hier vanuit Nederland de ontwikkelingen daar volgen? Kortom, wat houdt de mensen bezig en wat denkt men over deze 5 jaar? Is 10-10-‘10 een exito of een fracaso? Wij horen graag jullie reacties Wij horen graag de reacties en verhalen van onze lezers. Over bijvoorbeeld: Wat is er volgens jou veranderd na 10-10-’10 op Curaçao, Sint Maarten en BES-eilanden? Wat betekent 10-10-’10 voor jou, of je nu op de Antillen woont of in Nederland? En uiteraard als je een ander verhaal met ons wil delen, horen wij dat ook graag. Je kunt reageren door op de knop ‘reactie’ te drukken. Je kunt ook reageren op onze facebookpagina
Door redactie op woensdag 30 september 2015
De beroemde Curaçaose schrijver, dichter en taalwetenschapper Frank Martinus Arion, pseudoniem van Frank Efraim Martinus, is zondagavond 27 september op 78-jarige leeftijd op Curaçao overleden. Arion was al enige tijd ziek. Hij was voor het laatst in het openbaar in 2014 bij de première van een documentaire over zijn leven. Frank Martinus Arion studeerde Nederlandse letterkunde in Leiden en Amsterdam. In 1971 promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam over het ontstaan van zijn moedertaal Papiamentu. Zijn proefschrift heette ‘The Kiss of a Slave. Papiamentu’s West-African Connections’. Debuutroman Dubbelspel In 1973 debuteerde hij met de succesvolle roman ‘Dubbelspel’, waarmee hij meteen de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs won. Het boek werd juichend ontvangen en ontwikkelde zich sindsdien tot ‘everseller’. Na ‘Dubbelspel’ publiceerde hij de romans ‘Afscheid van de koningin’ (1975), ‘Nobele wilden’ (1978) en ‘De laatste vrijheid’ (1995). Samen werden deze drie romans in 2006 uitgegeven als de ‘Drie romans’. Alle drie worden ze gekenmerkt door een sociaal en politiek engagement, dat met de jaren actueel is gebleven. Dichter Frank Martinus Arion verwierf bekendheid als schrijver van romans en verhalen. Maar naast romans schreef hij poëzie en essays. Zijn laatste publicatie, zijn verzamelde gedichten, verscheen onder de titel ‘Heimwee en de ruïne’ in 2013. Hij schreef en dichtte in het Nederlands en het Papiamentu. Gedreven verteller Verder was Arion ook een gedreven en meeslepend verteller die de provocatie en de tegenstellingen niet schuwde. Ook sprak hij zich expliciet uit tegen zaken als racisme, onderdrukking en globalisering. Papiamentu Arion was een grote voorvechter van het Papiamentu. Hij was bijvoorbeeld betrokken bij de oprichting van de eerste Papiamentstalige middelbare school. In 2003 werd hij benoemd tot hoogleraar grammatica van het Papiamentu aan de universiteit van Willemstad. Als voorvechter van het Papiamentu zien we hem in felle discussies verwikkeld rondom het invoeren van deze taal op school. Zijn kritische opmerkingen en pleidooien voor erkenning van het Papiamentu deden hem als agressief overkomen. Maar achter dit masker school een vriendelijke persoonlijkheid met grote en welgemeende liefde voor zijn taal en zijn land. Koninklijke onderscheiding In 1992 werd Frank Martinus Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In december 2008 maakte hij bekend zijn lintje terug te geven aan de Staat der Nederlanden uit protest tegen ‘het rekolonisatieproces’ van Nederland. Hij vond dat Nederland zich te veel met Curaçao bemoeide. M’a kai den sneeuw’ Hieronder een van de bekendste gedichten van Frank met de titel “Ma kai den sneeuw”. Het gedicht alsook de gebruikte Papiamentse tekst en spelling dateren uit de jaren zestig. Ik ben in de sneeuw gevallen Ik ben in de sneeuw gevallen Kun je me niet redden? Val dan neer naast mij En help me huilen. Als je Papiamentu kon spreken Noemde ik je DUSHI Vroeg ik je me met een zoen te redden Maar je kunt niet zwart worden. En ze hebben me gezegd. En ze hebben me bezworen Trouw je met een blanke vrouw Kom je je zwarte land niet meer in. Ik ben in de sneeuw gevallen Kun je me niet redden? Val dan neer naast mij En help me huilen. M’a kai den sneeuw M’a kai den sneeuw Bo n' por sakami? Kai bande mi anto judami jora. Si bo por a papia Papiamentu lo ma jama bo DUSHI pidi bo un sunchi pa sakami ma bo n' por bira pretu. I nan a bisami I nan a hurami: Si bo kasa ku un muhe blanku bo n' por drenta bo tera pretu mas. M’a kai den sneeuw Bo n' por sakami? Kai bande mi anto judami jora. 'M'a kai den sneeuw', in: Frank Martinus Arion, Ta amor so por. Willemstad, Curaçao: Libreria Salas, 1961. Vertaling: Nydia Ecury en Esther Jansma.
Door redactie op donderdag 24 september 2015
Het Papiaments, sinds 2007 een officiële taal op de Nederlandse Antillen, is rijk aan kleurrijke en grappige uitdrukkingen en zegswijzen waar je zowel vrolijk als verdrietig van kunt worden. Veel daarvan stammen nog van vroeger en worden tegenwoordig minder gebruikt. Maar gelukkig zijn er steeds meer jongeren die er belangstelling voor hebben en ze ook meer gebruiken in het dagelijks leven. Daarom besteedt BAAT013 geregeld aandacht aan deze vanuit het leven gegrepen spreekwoorden en gezegden. Hieronder een paar voorbeelden waarbij de Papiamentse uitdrukking vetgedrukt wordt weergeven met daaronder het Nederlandse equivalent of omschrijving. Hoewel het Papiaments maar in een klein taalgebied wordt gesproken is aan onderstaande spreekwoorden en gezegden te zien met hoeveel creativiteit, humor en liefde deze taal zich heeft weten te ontwikkelen en handhaven. Er bestaan twee hoofdvormen van het Papiaments, die vooral in spelling van elkaar verschillen. Het Papiamento dat wordt gesproken op Aruba heeft een etymologisch georiënteerde spelling, terwijl Papiamentu, dat gesproken wordt op Curaçao en Bonaire, fonetisch gespeld wordt. Chupòn no ta yena un yu su barika: Blijf iets dat hoe dan ook moet gebeuren niet steeds maar uitstellen. Mihó mitar glas yen ku henter un glas bashí: Beter een half ei dan een lege dop. Beter iets dan helemaal niets. No ta tur dia ta Pasku. Tur dia no ta lechi dushi: Het is niet altijd rozegeur en maneschijn. Bo no meste pone pushi kwida piská: Je moet de kat niet op het spek binden. Gladys ta bas di redu. Henter ora e ta kana bati bleki: Gladys is een eerste klas roddelaar. Zij doet als maar roddelen Gai ta kanta ora galinya kaba di pone webu: Met andermans kleren pronken. Doctor da Costa Gomez a yega di bisa: “Mi ta un yagdó ku konose mondi”: Doctor da Costa Gomez heeft ooit gezegd: “Ik ken mijn papenheimers wel”. Anzwé chikitu tambe ta kwe piská: Je moet niemand onderschatten. Wilfrido ta moneda di dos kara: Wilfrido is onbetrouwbaar. Hij schaakt op twee borden. Danki di mundu ta pishi di yewa: Dank voor stank krijgen. Riba mi dia di kasamentu mi tabata sintimi manera un puta den misa: Op mijn trouwdag was ik als een kind zo zenuwachtig. Kada kachó tin ku lembe su mes webu: Een ieder moet zijn eigen boontjes doppen. Ora buriku muri, warawara ta hasi fiesta: De een zijn dood is de ander zijn brood. Pa skapa di kachó, konènchi ta drenta den infrou: Een kat in nood maakt rare sprongen. Kargadó di saku largu no ta konfia su kambrada : Zo als de waard is vertrouwt hij zijn gasten. Muhé por pone diabel su boka keda baba: Je moet vrouwen niet onderschatten. Kada pakiko tin su pasobra: Geen oorzaak zonder gevolg. Na tera di galiña, kakalaka no tin palabra: Waar een meerdere komt, moet een mindere wijken. Sende un bela na Dios i un otro na diabel: Twee heren tegelijk dienen. Kachó tin kwater pia ma e no por kana den dos kaminda: Men kan geen twee dingen tegelijk doen. Ook wel: Men kan niet overal tegelijk zijn. Giambo bieuw a bolbe na weya: Een oude vlam is weer opgelaaid, E ta sintá ey pa res i mantek’ibela: Hij zit daar voor spek en bonen. Manchi ta bashí manera ratón di kèrki, E ta kana ku sanka na man: Manchi is zo arm als Job. Hij heeft helemaal niks te makken. Mi no ke ta un pruga den su karson: Ik zou niet graag in zijn schoenen willen staan. Kanaster sin kuminda no ta kue piská: Kosten gaan voor de baat. Blachi bèrdè tin ku seka p’e kai: Alles op z’n tijd. Loke nochi tapa, di dia ta saka: Een leugen komt op den duur altijd uit. Ter afsluiting Weet u wat het Nederlandse equivalent is van deze Papiamentse uitdrukkingen? Plaats dan uw reactie achteraan dit bericht! · Kaminda djente ranka, lenga ta pasa. · E no a rèkè ni mèkè. · Meste grawatá kaminda ta kishikí. Zie ook: Oude uitdrukkingen en gezegden in het Papiaments deel 1
Door redactie op donderdag 17 september 2015
De vakantieperiode is voorbij. Wie in deze periode naar de Antillen is gegaan, deed dit per vliegtuig. Het is een verre vliegtuigreis en je doorkruist een aantal tijdszones. ‘Heb jij last van een jetlag?’ is een vraag die je dan vaak hoort. Maar wanneer heb je er het meeste last van? Als je aankomt op Curaçao of als je aankomt in Nederland? Een jetlag is de verstoring van het natuurlijke slaap/waakritme die optreedt wanneer iemand in korte tijd, bijvoorbeeld per vliegtuig, naar een plaats op aarde gaat waar het volgens de plaatselijke tijd aanzienlijk vroeger of later is dan op de plaats van vertrek. Doordat je op korte tijd een groot aantal tijdszones doorkruist, raakt je biologische klok (of bioritme) soms ontregeld. En dit kan voor onaangename neveneffecten zorgen. Wat is een jetlag? Ons 24 uur ritme van slaap en activiteiten wordt beheerst en gereguleerd door onze biologische klok in de hersenen. Dat is geen zichtbare tikker maar een gevoelsklok. Deze biologische klok wordt elke dag op tijd gezet door het daglicht en is aangesloten op het eind van je oogzenuw. Daar komen de signalen van licht en donker binnen waardoor je hersenen weten of het al tijd is om te gaan slapen of dat je nog wel een filmpje kunt kijken. Biologische klok raakt in de war Zo’n klok kan het moeilijk krijgen wanneer je naar een verre tijdzone vliegt. Je biologische klok verwacht duisternis maar krijgt een portie extra licht of andersom. Hierdoor raakt die klok in de war en dat kan soms een paar dagen duren. Daarnaast moeten ook je organen zich aanpassen aan de nieuwe situatie en tijd. Je al bijna slapende nieren en lever moeten ineens langer doorwerken. Dat zou jij waarschijnlijk ook niet leuk vinden en daarom gaan ze klagen bij je hersenen met als gevolg hoofdpijn, klachten in de maagstreek of somberheid. Jetlag symptomen en signalen Een jetlag kan je herkennen aan verschillende symptomen na een vliegreis. Het belangrijkste symptoom is extreme vermoeidheid. Dit kan zelf zo erg zijn dat je er ziek van wordt. Daarnaast kan je last krijgen van verschillende lichamelijk en psychische klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn, maagklachten, slechte concentratie, pijnlijke gewrichten en zelfs geheugenverlies. Hoe meer tijdzones je passeert, hoe meer last je kunt krijgen van jetlag symptomen. Niet iedereen heeft evenveel last van een jetlag Ongeveer driekwart van de reizigers heeft last van een jetlag, maar niet iedereen is even gevoelig voor de effecten daarvan. De ene persoon heeft het er moeilijker mee dan de andere. Er zijn mensen die na een goede nachtrust snel zijn aangepast aan het nieuwe ritme. Anderen hebben na een lange vliegreis soms wel dagenlang last van een jetlag. Over het algemeen geldt: hoe ouder, hoe minder last. Vrouwen hebben doorgaans iets meer last van een jetlag dan mannen. Je vliegt naar Nederland Mensen die naar het noorden of zuiden reizen, krijgen geen jetlag omdat ze geen tijdzones doorkruisen. Als je naar het oosten (bijvoorbeeld van de Antillen naar Nederland) reist heb je het meest last van een jetlag, dit omdat je bij elke doorkruiste tijdzone een uur verliest. Je vliegt naar de Antillen Bij het reizen naar het westen (bijvoorbeeld van Nederland naar de Antillen) krijg je wel een jetlag, maar omdat je bij elke doorkruiste tijdzone een uur er bij krijgt wen je meestal makkelijker aan het tijdsverschil. Maar een jetlag wordt ook veroorzaakt door een andere omgeving, andere gebruiken en door de opwinding van vakantie. De vliegreis om op een bepaalde bestemming te komen is bovendien een aanslag op het menselijk lichaam. Een paar dingen die je tegen een jetlag kunt doen · Geef zo min mogelijk gehoor aan je biologische klok. Kruip dus niet bij aankomst direct onder de wol als het nog middag is, maar probeer zo lang mogelijk wakker te blijven. Is het op de plaats van bestemming al avond, maar ben je nog niet moe? Ga dan toch gewoon naar bed. Je lichaam past zich op deze manier het snelst aan. · Blijf overdag zoveel mogelijk in daglicht, liefst in de felle zon. Je lichaam krijgt zo meer signalen dat het dag is, en zal minder snel in de slaapstand schieten. · Zorg ’s avonds voor een hele donkere kamer. Gebrek aan licht stimuleert het slaapproces in je hersenen. · Kun je ’s avonds de slaap echt niet vatten, dan kun je melatonine slikken. Dit stofje wordt door de pijnappelklier aangemaakt in de hersenen en zorgt ervoor dat je slaperig wordt. Melatonine in een pilletje heeft datzelfde effect. Slik melatonine ongeveer een half uur voor het naar bed gaan.
Door redactie op woensdag 9 september 2015
Tilburg was bijzonder voor me omdat ik zoveel mensen kende, voornamelijk via het netwerk van mijn moeder en stiefvader. Mijn oude klasgenoten of andere leeftijdsgenoten heb ik er niet echt gezien. Behalve dan mijn beste vriendin Charlotte Cartigny natuurlijk, en mijn oude kennis Milangelo Martis. En ik was erg blij dat Junet Martina er was, een vriendin van me die in de loop van de jaren als familie is gaan voelen. Maar vooral de groep die mijn ouders meegenomen hadden, waaronder bijna mijn hele stief-familie, kennen mij niet echt op deze manier, als antiracisme-activist. Dus dat was heel leuk, om zo naar voren te mogen stappen en gehoord te worden. Witte privilege De reacties waren heel mooi. Het publiek was relatief erg wit, dus wat men zag en hoorde was best een beetje een ver-van-mijn-bed-show. Daarom vond ik het absoluut indrukwekkend hoe mensen me achteraf zeiden hoe de film ze geraakt hadden. Dat ze geen idee hadden dat racisme zo'n impact kan hebben op het alledaagse leven. Mensen waren verdrietig, aangeslagen, maar ook vol, bruisend, enthousiast. Ik merkte dat veel van deze kijkers, die toch wel behoren tot een (gepensioneerd) midden/bovenklasse publiek, hun eigen witte privilege gevoeld hadden, en accepteerden dat het er is en dat het werkt, in plaats van te doen alsof het niet bestaat. Dat vond ik heel bijzonder. Veel emotie En er zaten natuurlijk ook aardig wat Caribische mensen in de zaal, sommigen al heel lang woonachtig in Nederland. Ook daar zag ik veel emotie, veel heftigheid, enthousiasme, opluchting, om erover te praten, om elkaar te ontmoeten en wellicht ‘kindred spirits’ te vinden om mee samen te werken. Een mevrouw had haar broodje ingepakt en ging met tranen in haar ogen naar huis. Ze had er zo lang niet over nagedacht, ze had nu een ander leven, zei ze. Maar al die pijn van het verleden, van de discriminatie die ze in haar eigen familie had meegemaakt, en als jonge vrouw in Nederland kwam weer boven. Dat moest ze even een plek geven. Antilliaanse gemeenschap niet bereikt Wat ik wel jammer vind, is dat we de grote Antilliaanse gemeenschap die in Tilburg woont toch niet echt hebben bereikt. Misschien is deze locatie niet de beste plek, en zou de film beter bezocht worden wanneer hij tijdens een evenement of speciale avond in een buurthuis wordt gedraaid, of iets dergelijks. Op Curaçao zagen we dat ook: het publiek dat naar een filmhuis komt (Teatro Luna Blou in dat geval) is select. We bereiken veel mensen, maar nog veel meer mensen niet. Zulke locaties zijn relatief duur, verder weg vaak, en hebben een stigma van ‘wit’ en ’elite’. Daarom zijn we bezig met een bario tour, waarmee we naar 20 arme wijken gaan om de film te vertonen. Met beamer en scherm onder de arm. Dat wordt superleuk. Misschien is dat ook iets voor Tilburg. Het kost tijd Ik merk op Curaçao en ook in Nederland dat het even tijd nodig heeft. Misschien kan er eerst iets worden georganiseerd voor de kernpersonen in de community, mensen die veel bereik hebben. Die gaan erover praten, en dan, voor je het weet heb je volle zalen. En het moet ontstaan Je zou het ook moeten inkaderen denk ik, het thema echt presenteren als iets dat voor iedereen belangrijk is. Het maakt voor mij niet uit of ik de film één keer of honderd keer vertoon, I'm not in this for money or fame. Het is meer dat ik merk dat het mensen raakt, dat het iets positiefs brengt, een opluchting. Daarom zou ik het fijn vinden als de film verder doorsijpelt. Maar there is no rush, dat is het belangrijkste. Het moet ontstaan.
Door redactie op woensdag 2 september 2015
Deze dagen draait in Nederland de documentaire ‘Sombra di Koló’ van Angela Roe. Ik mocht een interview met haar doen en heb de documentaire twee keer gezien. De film gaat over de betekenis van huidskleur en ras vandaag de dag en de relatie tussen kleur en sociale klasse. In de film stelt Angela de vraag ‘vertel me iets over kleur’. Ik werd geraakt door deze vraag en vroeg me af of mijn kleur ook een rol speelt in mijn leven. Nee, mijn kleur speelde geen rol bij mijn studie, bij het vinden van een baan en in mijn sociale leven. Ik heb er geen hinder van ondervonden. Maar omdat ik anders uitzie heb ik wel gevallen meegemaakt waarbij mijn kleur er aan te pas kwam. Naar Parijs Ik ben geboren op Curaçao en in 1978 in Nederland komen studeren. Ik kwam in Tilburg terecht om bedrijfseconomie te studeren aan de Katholieke Hogeschool Tilburg, tegenwoordig Tilburg University. Ik woonde op de studentenflat en we gingen met een groep naar Parijs. We liepen daar op straat en je zag heleboel zwarte mensen. Op een gegeven moment zei één van de medestudenten tegen mij: “je bent eigenlijk helemaal niet zwart”. Voor mij was dit de eerste keer dat over mijn kleur werd gesproken. Schoonmaakploeg Na mijn studie ging ik werken bij de Belastingdienst. Als je het gebouw binnenkwam moest je langs een portier. Een hele vriendelijke man. Een van de eerste keren dat ik binnenkwam zei hij tegen mij dat mijn collega’s net weg waren. Als ik hard rende kon ik ze nog inhalen. Met mijn collega’s bedoelde hij de schoonmaakploeg. Hoogste verdieping Een ander keer vroeg hij mij wat ik te zoeken had op de vierde verdieping. Het was een oud gebouw met vier verdiepingen. Hoe hoger je functie hoe hoger de verdieping. Ik werkte als Rijksaccountant en die zaten op de vierde verdieping. Ik moest in het begin mijn identiteitspapieren laten zien om de lift te kunnen pakken. Nadruk op het anders zijn. In die tijd dat ik bij de Rijksoverheid werkte hadden ze een beleid om allochtonen in dienst te nemen. En ze hadden allerlei faciliteiten voor de allochtoon. Als in mijn rapportages een woord of zin verkeerd was, werd ik meteen naar een cursus Nederlands gestuurd. Mijn leidinggevende moest ook naar een cursus ‘hoe om te gaan met allochtonen’ en mijn team kreeg ook een workshop want er was een allochtoon in hun midden. We kregen uitleg van een duo, een zwarte en een witte meneer. Ze noemden zich Sjors en Sjimmie. Ik vond ze heel eng. Ik had totaal geen moeite met mijn leidinggevende en teamleden. Maar door het constant de nadruk te leggen dat ik anders was werd je ook anders behandeld. Uitblinker Na de Belastingdienst kwam ik bij Interpolis terecht, een verzekeringsmaatschappij. Wat een opluchting was dat. Ik werd niet onder een vergrootglas gelegd. Ik was een collega. Maakte ik een taalfout, dan werd deze gewoon verbeterd want iedereen maakt fouten. Bij Interpolis was ik een specialist op het gebied van levensverzekeringen. En zo werd ik ook behandeld. Natuurlijk werden er grappen gemaakt over mijn accent. Vooral de vette ‘W’ was erg populair. Maar omdat ik ervoor zorgde om uit te blinken in mijn vak werden dit soort grappen niet meer gemaakt. Mijn kleur? Als ik op vakantie ben op Curaçao ga ik veel naar het strand en krijg dan een hele bruine kleur. In het begin bij mijn terugkeer in Nederland kreeg ik steevast verbaasde opmerkingen hierover. “Goh ik wist niet dat je bruiner kon worden.” Laatst kwam ik de eerste dag dat ik op Curaçao was een vriendin van mijn moeder tegen. Ik vertelde haar wie ik was. Ze keek me aan en zei: ”Hoe kom jij zo wit, je was toch vroeger bruin”? Carmine Palm
Door redactie op woensdag 26 augustus 2015
Regisseur Angela Roe is in Nederland. Haar documentaire Sombra di Koló draait in verschillende steden in Nederland. Op 30 augustus draait de film in Cinecitta in Tilburg. Een interview. Angela Roe is in Nederland (Amsterdam) geboren en heeft een Surinaamse moeder (opgegroeid op Curaçao) en een Nederlandse vader. Ze heeft 13 jaar in Castricum gewoond, 5 jaar in Tilburg en 13 jaar in Amsterdam. Maar zoals ze zelf zegt: “Ik ben geen kind uit de klei”. Want op jonge leeftijd al heeft Angela een passie met de wereld buiten Nederland. En voor ‘bruine’ mensen. “Als we naar het Tropenmuseum gingen, fantaseerde ik dat ik daar woonde”. Passie voor Curaçao Op jonge leeftijd gaat Angela op vakantie naar Curaçao. “Ik voelde me meteen thuis.” Het bleef niet bij deze ene keer. Een paar jaar later ging ze weer op vakantie. Ze vond het geweldig. Ze identificeerde zich met Curaçao; er was een klik. “Deze klik had ik niet met Suriname” vertelt ze. Na haar studie Antropologie besluit Angela op Curaçao te gaan wonen. Racisme Tijdens een vakantie op Curaçao krijgt Angela van haar tante te horen dat ze geen partner met donkere huidskleur mag meenemen naar huis. “Dat was uitermate schokkend voor me, om zoiets racistisch te horen.” Angela beseft dat huidskleur op Curaçao een belangrijke rol speelt in het dagelijks leven. Maar niemand praat er openlijk over. Angela besluit om er onderzoek naar te doen. Wat betekenen huidskleur en ras vandaag de dag? En wat is de relatie tussen ras en sociaal economische klasse? Racisme is gebaseerd op niks Angela stoort zich enorm aan racisme. “Het is eigenlijk gebaseerd op niks, op een willekeurig gekozen lichamelijk kenmerk. We maken onderscheid op huidskleur, maar dat had net zo goed op de kleur van onze ogen of de grootte van onze voeten kunnen zijn. Maar dat willekeurige onderscheid veroorzaakt zoveel onrecht, en zoveel pijn bij mensen… ”. Angela heeft in Nederland, Miami en op Curaçao gewoond. “In Nederland was ik de “Ander,” in Amerika was ik zwart (mixed race) en op Curaçao ben ik wit. Dus ras betekent overal iets anders. Als gemengd kind snapte ik nooit goed waar ik bij hoorde; ik was niet wit maar ook niet echt Caribisch. Het Amerikaanse label ‘mixed race’ gaf mij uiteindelijk wel rust. Ik wist nu wie ik was, een beetje van twee werelden, altijd er tussenin”. Voor iedereen Angela is nu bezig met haar PhD (doctorstitel) in Miami over hedendaags racisme op Curaçao. Naast haar dissertatie besloot Angela iets te maken wat voor iedereen (‘pa e pueblo’) toegankelijk is. Daarom koos ze voor een film. Omdat ze niks van filmmaken wist, nam ze contact op met de succesvolle Curaçaose filmmaker en producent Selwyn de Wind om haar te helpen. Selwyn besloot om het hele project te draaien. Later is ook filmmaakster Hester Jonkhout – ook van Curaçao - erbij gekomen; zij filmde ook, en editte de film. Zeg iets over kleur Voor het maken van de film ging Angela op zoek naar 30 mensen, afkomstig uit vijf hele verschillende wijken; plattelandswijk Barber, de beruchte onderstandswijk Seru Fortuna, volksklassewijk Otrobanda, middenklassewijk Janwé en bovenklassewijk Spaanse Water. De mensen die Angela koos, vertegenwoordigen de raciale meerderheid in deze wijken. Om zo spontaan mogelijke antwoorden te krijgen stelde ze eigenlijk maar één vraag: “vertel me iets over kleur”. Opluchting Inmiddels zijn er 34 voorstellingen in theater Luna Blou op Curaçao gedraaid, en 9 voorstellingen in o.a. de VS, Mexico, Suriname en Nederland. Na iedere voorstelling vond een nabespreking plaats. “De mensen waren heel enthousiast. Er kwamen vragen over de film. Waarom gekozen voor bepaalde wijken en waarom juist deze mensen? Maar de bezoekers vertelden vooral hun eigen verhaal. Mensen waren vaak opgelucht, merkten we. Eindelijk konden ze hun verhaal kwijt”. Mensen gingen ondanks het zware onderwerp toch met een glimlach naar huis. Blijven praten en luisteren Met de film hoopte Angela een discussie op gang te brengen om het taboe op kleur en ras te doorbreken. Dat is gelukt. “Dit is een belangrijk deel van de oplossing voor racisme denk ik; blijven praten en luisteren. Verhalen uitwisselen. Empathie en begrip krijgen en hebben. En vooral het onrecht zien. Dan komt de oplossing vanzelf”. Racisme staat niet op de politieke agenda Angela wil graag meer reikwijdte in de discussie. Bijvoorbeeld racisme en wetgeving. “Er is geen enkele politicus naar de film komen kijken. Ik wil de film graag aan het parlement tonen, dus daar werken we nog hard aan. Racisme staat momenteel niet op de politieke agenda op Curaçao. Men doet niets om het racisme te verminderen. Er is zelfs geen meldpunt discriminatie. Politici nemen racisme niet serieus”. Scholen en schrijvers Ook voor scholen valt er nog wat halen. “Ik heb subsidie geregeld om ruim 30 middelbare scholen uit te nodigen voor de film. Slechts 8 zijn er geweest. We werken eraan om meer interactie met scholen te krijgen. De 8 scholen deden ook mee met een prijsvraag over racisme. De opdracht was: “Verzin een constructieve oplossing tegen racisme.” Bijna honderd jongeren deden mee. Het zou geweldig zijn om jaarlijks zo’n prijsvraag te organiseren”. Ook wil Angela schrijvers van Curaçao uitdagen om iets met kleur te doen. Wat heeft de film met Angela gedaan Op de vraag wat de film met Angela heeft gedaan antwoordt zij: “De film heeft mij nederig gemaakt, dat ik zoveel mensen heb geraakt had ik nooit verwacht. Het is een cadeau dat mij aanspoort om verder te gaan. Want racisme bestaat op Curaçao. Dat blijkt des te meer uit de reacties van de mensen en de ervaringen die ze deelden. ‘Drecha rasa’ mag dan nog steeds normaal zijn op Curaçao, ik vind het niet normaal. Ik ga door”. Cinecitta presenteert een filmspecial met twee films. Wanneer Zondag 30 augustus om 11:00 uur Programma:  10:30 uur Ontvangst 11:00 uur Sombra di Koló (72 minuten) 12:12 uur O&A met de regisseur 12:45 uur Lunch met Caribische hapjes 13:30 uur Sensei Redenshon (119 minuten) 15:30 uur Einde Waar Cinecitta, Willem II straat 29, 5038 BA Tilburg Entree: € 19,50 all-in
Door redactie op maandag 6 juli 2015
Marvelyne Wiels, de zus van de in 2013 vermoorde Curaçaose politicus Helmin Wiels, heeft sinds haar aantreden als Gevolmachtigde Minister gelogen, getreiterd, mensen geïntimideerd en de werksfeer op het Curaçao huis volledig verziekt. Het onderzoek van de Ombudsman van Curaçao en de uitspraak van de rechter zijn kraakhelder; Marvelyne Wiels heeft zich sinds haar aanstelling schuldig gemaakt aan onbehoorlijk gedrag en niet-integer handelen. Het onderzoek van de Ombudsman en uitspraak van de rechter In het najaar van 2014 heeft de Ombudsman van Curaçao op eigen initiatief een onderzoek ingesteld naar de gedragingen en vermoedelijke integriteitsschendingen door Marvelyne Wiels in haar functie van Gevolmachtigde Minister van Curaϛao in Nederland. Dit naar aanleiding van de aanhoudende geluiden uit zowel de Curaçaose als de Nederlandse samenleving dat Wiels zich herhaaldelijk schuldig zou hebben gemaakt aan gedragingen die haar integriteit als vertegenwoordiger van de regering van Curaçao in Nederland op ernstige wijze schenden.  Mevrouw Wiels was het niet eens met de handelwijze van de Ombudsman en heeft daarom een Kort geding bij de civiele rechter op Curaçao aangespannen tegen de Ombudsman. Bovendien wilde ze niet dat de misstanden op het Curaçaohuis in het rapport van de Ombudsman openbaar werden gemaakt. Zij vond dat haar positie en reputatie als persoon en Gevolmachtigde Minister in het geding is en vind dat zij niet bloot gesteld mag worden aan “lichtvaardige” verdachtmakingen. Met een Kort geding wilde zij daarom publicatie van het rapport voorkomen (klik hier voor het volledige rapport). Op 26 juni 2015 werd het vonnis in het Kort geding uitgesproken. Het gerecht verklaarde de minister niet-ontvankelijk in haar vordering tegen de ombudsman wat neerkomt dat zij op nagenoeg alle fronten ongelijk kreeg in het Kort geding dat zij tegen de Ombudsman had aangespannen . Marvelyne Wiels Marvelyne Wiels (Curaçao, 15 mei 1963) is de zus van de in 2013 vermoorde Curaçaose politicus Helmin Wiels. Haar CV maakt melding dat ze de dr. Martin Luther Kingschool in Willemstad doorlopen heeft en aan de Haagse Hogeschool in Den Haag heeft gestudeerd. In haar loopbaan beschrijft ze dat ze internationaal werkzaam was in de hotelbranche en van 1998 tot 2011 bij ABN AMRO een toppositie bekleedde. Hierna begon ze een eigen consultancybedrijf op Curaçao. Op 7 juni 2013 werd Marvelyne Wiels (namens Pueblo Soberano) benoemd als de opvolger van Roderick Pieters, die in het transitiekabinet op nadrukkelijk verzoek van wijlen Helmin Wiels, de functie van Gevolmachtigde Minister bekleed heeft. Controversen Marvelyne Wiels komt al vanaf het begin van haar aantreden in opspraak en voortdurend negatief in de publiciteit. Het begon met haar academische titel (MSc). Het Haagse Hogeschool meldde echter dat Marvelyne Wiels haar opleiding aan de Haagsche Hogeschool niet afgerond heeft. Daarnaast bleken er nog meer opmerkelijke onjuistheden in haar C.V. te staan. Al gauw volgden andere beschuldigingen aan het adres van de omstreden minister zoals nepotisme en vriendjespolitiek, wanbeleid, intimidatiepraktijken, valsheid in geschrifte in notulen en memo’s, pesterijen, afluisterpraktijken, onrechtmatige ontslag en demoties van personeel en overschrijdingen van comptabiliteitsregels. Eind februari 2014 verscheen Marvelyne Wiels opnieuw negatief in de media vanwege het zwaar over de schreef gaan met haar agressief gedrag tegenover de NOS journalist Dick Drayer. En begin mei 2014 werden nieuwe leugens bloot gelegd over een miljoenen verbouwing van het Curaçaohuis in Den Haag. De Nederlandse regering en de Tweede Kamer De Nederlandse regering zit met Marvelyne in haar maag. Volgens de Statuten is de regering van Curaçao politiek verantwoordelijk voor de Gevolmachtigde minister. De Gevolmachtigde minister van Curaçao heeft echter ook zitting in de Ministerraad van het Koninkrijk. Zowel Minister President Mark Rutte als minister Ronald Plasterk (Antilliaanse zaken) houden de kaken stijf op elkaar. Beiden stellen dat zij de verdenkingen tegen Wiels als uitermate ernstig ervaren maar vinden dat het niet aan Nederland ligt om daar een oordeel daar over te vellen. Zij wijzen dat het Statuut voor het Koninkrijk bepaalt dat de Gevolmachtigde minister van Curaçao wordt benoemd door de regering van Curaçao en dat het aan de Staten van Curaçao is de besluiten van de regering van Curaçao te controleren. In de Tweede Kamer wordt Marvelyne Wiels al lange tijd niet serieus genomen. Dat is vanwege haar persoonlijke instelling en vanwege de problemen die er ontstaan zijn en die niet zijn/worden weggenomen. Naar aanleiding van het vernietigende rapport van de Ombudsman hebben de leden van de Tweede Kamer hebben zich behoorlijk kritisch en negatief uitgelaten. VVD Tweede Kamerlid André Bosman vindt dat de verantwoordelijke regering van Curaçao maatregelen moet nemen. Ronald van Raak (SP) denkt niet dat Wiels te handhaven is. Hij vraagt aan Mark Rutte om bij Curaçao aan te kloppen of ze niet iemand anders kunnen sturen. De Curaçaose regering Marvelyne Wiels is tot nu toe altijd uit de wind gehouden door Minister President Ivar Asjes van Curaçao. Ondanks al haar strapatsen (nare streken) heeft partijgenoot Ivar Asjes en zijn regering de zaken gebagatelliseerd en haar steeds het hand boven het hoofd gehouden. Hetgeen bijzonder is omdat de vermoorde Helmin Wiels juist dit soort gedragingen in de Curaçaose politiek wilde aanpakken in zijn politieke strijd. De vraag is hoe lang dit nog vol te houden is. E Bon Yiu di Kòrsou (YdK) of Nationale schaamte ? Zowel op sociale media als op straat zijn er veel discussies over het functioneren van Marvelyne Wiels. De reputatie van Marvelyne onder de YdK’s hier in Nederland lijkt niet zo erg geweldig te zijn. Mensen zeggen zich te schamen voor haar gedrag en zijn van mening dat hun politieke vertegenwoordiger in Nederland een voorbeeldfunctie moet hebben in plaats van met haar gedrag het imago van E bon YdK’s negatief te beïnvloeden. Aan de andere kant zijn er ook mensen die vinden dat de Nederlanders niet moeten zeuren. Of zoals Rignald het zei tijdens een verhitte discussie: “Politiconan Makamba ta hòrta nèchi, nos Politiconan ta hòrta brutu. Pero tur ta mes ladron” Hoe nu verder…? Tot op heden hebben noch Marvelyne Wiels, noch het Curaçaohuis en noch de Curaçaose regering van zich laten horen naar aanleiding van de uitspraak van de rechter en de zeer schokkende bevindingen van de Ombudsman. Het woord is nu aan de Staten van Curaçao. Deze beschikt beschikt over het volledig rapport met de bevindingen en oordelen van de Ombudsman, waardoor de Statenleden een beter en objectiever beeld hebben van de situatie rondom minister Wiels. Gelet op de snoeiharde kritiek op het functioneren van mevrouw Wiels als Gevolmachtigde Minister, ligt het voor de hand dat zij niet in deze belangrijke functie in het Curaϛaohuis in Nederland gehandhaafd kan blijven. Het zal echter niet de eerste keer zijn dat Marvelyne Wiels ondanks haar strapatsen in functie mag blijven. Haalt Minister President en partijleider Ivar Asjes, Marvelyne Wiels deze keer wel uit haar functie of houdt hij haar weer uit de wind en laat hij haar misschien bewust als aangeschoten wild verder bungelen?
Door Carmon op dinsdag 30 juni 2015
Sleeves is een Curaçaose coverband met een breed repertoire, van rock tot dance, van soul tot jazz. Ze geven het publiek waar ze voor zijn gekomen: music, fun and entertainment. Sleeves heeft nu een cover gemaakt van de hitsingle van Kenny B. ‘Parijs’. De cover heet ‘Papia papiamentu ku mi’, en er hoort zelfs een videoclip bij. De redactie van Baat sprak met met Eric Jan van Leeuwen, de zanger van Sleeves. Vertel eens iets over jullie zelf? Een jaar of acht geleden kwamen drie man, Bik, Maarten en Mike samen om iets gezelligs te doen met muziek. Dat was het begin van Sleeves. Bik en Maarten zitten nog steeds in de band. Al gauw werd het aantal muzikanten groter en ook de muzikaliteit. Ik zelf kwam er een half jaartje later bij, naast de lead zangeres. Tussendoor hebben we aardig wat wisselingen gehad, maar de huidige bezetting is al een paar jaar hetzelfde. Sleeves bestaat uit 11 leden. Waarom zijn jullie met zoveel? Dat is puur voor de gezelligheid en omdat het onze hobby is. Commercieel is een grote band op een eiland niet handig. Het is te groot en dus te duur. Vandaar dat wij per persoon een lagere prijs hebben dan in kleinere bands. Zo is het toch nog enigszins aantrekkelijk om te spelen. Omdat we zo groot zijn, spelen we ook niet zo vaak op het eiland: vier tot zes keer per jaar. Dan blijft het ook leuk voor ons en voor het publiek. Het is echt altijd feest als we spelen. En het voordeel van zo’n grote bezetting is dat we kunnen we schakelen van Van Halen naar Cool and the Gang, van snoeiharde gitaren naar feestelijke blazers nummers. Onze 4 koppige blazerssectie maakt het wat mij betreft echt af. Waar komen jullie vandaan en wat is jullie muziekachtergrond? We zijn een enorm gemixte band, Yu di Korsou en Nederlanders die hier tussen de 5 en de 25 jaar wonen. We hebben in de band enorm veel kennis. , Zo hebben we het hele nummer ‘Papia papiamentu ku mi’ met eigen middelen gemaakt. De muzikale productie deden we in de studio van onze goede vriend Gino Cova die zijn eigen reclame bureau Icon heeft. De videoclip is geregisseerd door Maarten die veel ervaring heeft in regie, toneel en filmwerk. En Yuri, die een professioneel videoproductiebedrijf heeft (Caribbean Legacy), heeft de schitterende beelden gemaakt. Waar treden jullie op? Komen jullie ook nog een keer in Nederland? We zijn vanwege de grootte van Sleeves beperkt in waar we optreden. Meestal treden we op in de grotere uitgaansgelegenheden met een flink podium of op grotere evenementen. Ook zijn we te vinden op onze buureilanden, Bonaire, Aruba en in de toekomst ook op St Maarten. Nederland zit er voorlopig niet in. We houden toch echt van de Happy hours met mooi weer. Waarom een cover van het nummer ‘Parijs’ van Kenny B.? Het was puur een ingeving van onze Saxofoonspeler Edwin en opgepakt als geintje. Vanaf het moment dat we online gingen waren we de grip kwijt. Overal, ook in Nederland, kun je het downloaden of beluisteren. Daar komt nu een schitterende Caribische clip bij die mensen helemaal in de sfeer van Curaçao brengt. De clip is echt bedoeld is als een positieve kijk op ons eiland. Heeft Kenny B. het nummer gehoord en wat vindt hij ervan? Ik heb werkelijk geen idee, ik ben wel erg benieuwd! Praten jullie zelf Papiaments? Echt multicultureel, zoals Curaçao is, hebben we, Antilliaanse, Surinaamse, Indische, Nederlandse en zelfs Duitse roots en vrijwel iedereen kan zich verstaanbaar maken in Papiaments en Nederlands. Denken jullie dat ook dit nummer gaat scoren zoals ‘Parijs’? We hebben echt geen idee, maar de aandacht nu is hartstikke leuk. Het origineel is natuurlijk echt briljant, daar liften we misschien op mee. Al hebben we geen commerciële intenties. Onze gedachte is dat de clip en het nummer positieve reclame moet zijn voor Curaçao. Het wordt in ieder geval door veel mensen enorm gewaardeerd. Welk nummer zouden jullie graag nog eens willen coveren en waarom? Dit was gewoon een spontane actie en we zien verder wel. Go with the flow! Wil je verder nog iets aan ons kwijt? Volg ons vooral op onze Facebook-pagina. Verder veel kijk- en luisterplezier en… te despues!