Door Carmine Palm op woensdag 26 oktober 2016
Advocate Sandra In ’t Veld is in de lijst van de Nederlandse krant Trouw, ‘De Duurzame 100’ op plek 92 opgenomen. Trouws Duurzame 100 is een lijst van groene doeners en denkers, Sandra in ’t Veld, advocate op Curaçao, is een van de nieuwkomers in de editie van 2016. Op plaats 40 van dezelfde lijst vinden wij Fred Cuvalay, directeur energie- en drinkwaterbedrijf van Sint Eustatius. Trouw publiceert deze lijst voor de achtste keer. Vorige week verscheen het verhaal van advocaat Sandra in’t Veld uit Curaçao. Vandaag deel 2; Fred Cuvalay uit Sint Eustatius. Jaarlijks publiceert Trouw een overzicht van de top 100 van mensen op het gebied van duurzaamheid. Jaarlijks worden op een heus gala deze 100 landgenoten in het zonnetje gezet omdat zij op de een of andere wijze het meest doen om de planeet te redden. De Duurzame 100 De Duurzame 100 is een jaarlijkse ranglijst die bestaat uit 100 Nederlanders die het afgelopen jaar zijn opgevallen op het gebied van duurzaam binnen thema’s zoals natuur, financiering, energietransitie, voedsel en ondernemerschap. In een speciale bijlage brengt Trouw de 100 invloedrijkste duurzame Nederlanders in beeld. Het zijn mensen die over genoeg daadkracht, charisma, contacten, kennis en visie beschikken om de wereld duurzamer te maken. Een samenleving waar economische ontwikkeling samen gaat met respect voor mens en natuur. Waar bovendien toekomstige generaties niet met de rekening zitten. Vuilste van het Koninkrijk Sint Eustatius, een bijzondere gemeente van Nederland, is ook de vuilste van het koninkrijk. Het eiland heeft geen rioolwaterzuivering. Veel bewoners hebben geen waterleiding, ze drinken opgevangen regenwater. Afval storten ze in een dalletje naast het vliegveld, een vuilnisbelt die schuin afloopt richting zee. Cuvalay in één keer op plaats 40 Fred Cuvalay, directeur van energie- en drinkwaterbedrijf Stuco op dit Caribische eiland droomt van een energieneutraal Sint Eustatius. Hij is al een eind op weg ook. Hij komt in één keer op 40 in de Duurzame 100. Ver vooruit Sint Eustatius mag dan ernstige milieuproblemen hebben, op het gebied van duurzame energieopwekking lopen ze er ver vooruit op de andere Caribische eilanden. De buren komen vaak kijken bij Cuvalay, hoe hij het heeft geflikt. Zonnepanelen Op een afgelegen stuk land aan de noordkant staan sinds kort 6200 zonnepanelen elektriciteit te produceren. Het zonnepark van Sint Eustatius presteert intussen boven verwachting. Bij mooi weer - geen zeldzaamheid aldaar - leveren de panelen overdag tot 89 procent van de totale stroomvraag op het eiland. Aggregaten Maar zodra de zon zakt, moeten dieselaggregaten de elektriciteitsvoorziening overnemen. In een loods in Lower Town Oranjestad heeft Stuco vier stampende aggregaten staan, die jaarlijks meer dan vier miljoen liter brandstof verstoken. De oogst van de zonnepanelen leidde afgelopen jaar tot een besparing van 800.000 liter. Cuvalay hoopt dat de aggregaten over een tijdje alleen nog nodig zijn voor noodgevallen of op de schaarse bewolkte dagen. Gewassen verbouwen De zonnepanelen staan op het laagste punt twee meter boven de grond, voldoende hoog voor de teelt van gewassen. Het is er nu nog droog en kaal onder de stellages. Cuvalay wil onder de panelen gewassen gaan verbouwen, liefst groente en fruit, want die worden nu nog vrijwel uitsluitend duur ingevlogen. Missie is nog niet klaar Fred Cuvalay is nog lang niet klaar met zijn missie. Hij wil een paar grote windmolens, nog een tweede zonnepark en ook een bassin dat overdag met windenergie wordt volgepompt met zeewater en 's nachts leegloopt langs generatoren, zodat met 'witte elektriciteit' de diesels helemaal uit kunnen.
Door Carmine Palm op woensdag 19 oktober 2016
Advocate Sandra In ’t Veld is in de lijst van de Nederlandse krant Trouw, ‘De Duurzame 100’ op plek 92 opgenomen. Trouws Duurzame 100 is een lijst van groene doeners en denkers, Sandra in ’t Veld, advocaat op Curaçao, is een van de nieuwkomers in de editie van 2016. Op plaats 40 van dezelfde lijst vinden wij Fred Cuvalay, directeur energie- en drinkwaterbedrijf van Sint Eustatius. Trouw publiceert deze lijst voor de achtste keer. Vandaag het verhaal van Sandra In ’t Veld en volgende week het verhaal van Fred Cuvalay. Jaarlijks publiceert Trouw een overzicht van de top 100 van mensen op het gebied van duurzaamheid. Jaarlijks worden op een heus gala deze 100 landgenoten in het zonnetje gezet omdat zij op de een of andere wijze het meest doen om de planeet te redden. De Duurzame 100 De Duurzame 100 is een jaarlijkse ranglijst die bestaat uit 100 Nederlanders die het afgelopen jaar zijn opgevallen op het gebied van duurzaam binnen thema’s zoals natuur, financiering, energietransitie, voedsel en ondernemerschap. In een speciale bijlage brengt Trouw de 100 invloedrijkste duurzame Nederlanders in beeld. Het zijn mensen die over genoeg daadkracht, charisma, contacten, kennis en visie beschikken om de wereld duurzamer te maken. Een samenleving waar economische ontwikkeling samen gaat met respect voor mens en natuur. Waar bovendien toekomstige generaties niet met de rekening zitten. Sandra in ’t Veld Voor het eerst staat een ingezetene uit het land Curaçao in de Duurzame 100. Sandra in ’t Veld is dertien jaar advocaat van de stichting SMOC, Schoon Milieu Op Curaçao. De stichting ageert tegen wat wordt genoemd, 'het grofste milieuschandaal in het Koninkrijk der Nederlanden', de stinkende, walmende Isla Raffinaderij op het eiland. Ze doet alle rechtszaken voor de stichting. Niks gedaan Decennialang is er nauwelijks iets gedaan aan de enorme uitstoot van de sterk verouderde oliefabriek, die óók de belangrijkste werkgever is op Curaçao. Er zijn nogal wat gezondheidsproblemen bij omwonenden van de raffinaderij. In een interview met Trouw, in augustus, zei ze: "In het begin dacht ik, de overheid op Curaçao is gewoon niet goed voorgelicht. Wij zorgen dat er goeie rapporten komen. Dan zullen er vast maatregelen volgen. Die rapporten liggen er nu. De stapel is kniehoog. Maar er gebeurt niets mee. Dat dit decennialang kan voortduren, vind ik tamelijk onverteerbaar. Ik val steeds weer van mijn stoel, ook nu ik dertien jaar met dit dossier bezig ben. Ik schaam mij dat dit mogelijk is in ons Koninkrijk en die schaamte maakt het mij moeilijk dit naast me neer te leggen." Schonere toekomst? Maar, misschien is er nog een - schonere - toekomst voor de Isla. Premier Ben Whiteman maakte vorige maand bekend dat het Chinese staatsbedrijf Guangdong 10 miljard dollar wil investeren in de raffinaderij, die nog tot 2019 wordt verhuurd aan Venezuela. Voorwaarde is wel dat er op Curaçao sprake is van 'goed en schoon' bestuur, zei Whiteman erbij. Carmabi In 't Veld is ook advocaat van Carmabi, een wetenschappelijke organisatie die op Curaçao de biodiversteit wil beschermen. Carmabi heeft een proces aangespannen tegen het landsbestuur om plannen voor bebouwing van de oostpunt tegen te houden. Daar zouden hotels en appartementen moeten verrijzen. Voor die kust liggen koraalriffen.
Door Carmine Palm op woensdag 12 oktober 2016
Curaçao kende vroeger een paar eetgewoonten die je nu bijna niet meer tegen komt. De Pia Stinki, Sopi Piedra en Funchi ku Flor. Pia Stinki (Stinkpoot) In de slaventijd had je nog geen koelkasten en ijskasten. Slaven hadden andere manieren om vlees en vis langer te kunnen bewaren. Vlees en vis kon worden gedroogd of ingezouten. Inzouten was niet moeilijk. Op Curaçao was het makkelijk om aan zout te komen. Door vlees te zouten kun je het langer bewaren. Er kwamen wel wormpjes in, maar die aten de mensen gewoon op. Het vlees kon je dan wel langer bewaren maar toch bedierf het snel. Daarom hadden de slaven nog een ander manier om vlees te bewaren en toch eetbaar te houden. Ze stopten het in de grond. Bij het slachten van geiten at men eerst de meer bederfelijke delen van het beest. De poten van een geslachte geit at men als laatste op. Bij het slachten van geiten werden de poten in een doek gewikkeld en in een ondiepe gat in de grond begraven. Het liefst in de felle zon. Na een aantal dagen werd het pakketje opgegraven en werd het vlees pas klaargemaakt wanneer het helemaal vol met maden zat. Het vlees bederft weliswaar onder de grond op een andere manier maar het is door dit proces nog steeds eetbaar. Dit gerecht dankt haar naam aan de zeer onaangename geur van de poot bij het opgraven. Volgens kenners is Pia Stinki een ware delicatesse. Het wordt op Bonaire nog steeds klaargemaakt. Sopi di Piedra (Stenensoep) Het maken van soep was vroeger een kostbare bezigheid. Er waren immers geen bouillonblokjes voor de lekkere zoute smaak. Al gauw hadden mensen door dat de zoute smaak ook kon worden behaald met het koken van stenen op het strand. Sopi di Piedra werd vroeger gegeten door de armste mensen op het eiland. Doordat men geen geld had om vlees en vis te kopen, verzamelden ze stenen op het strand. Van de stenen werd bouillon getrokken voor de soep. Er zijn verschillende meningen over welke steen nou het beste is om soep te maken. De koraalsteen werd veel gebruikt, maar ook de ronde platte stenen die vaak te vinden zijn op het strand vallen goed in de smaak. Ouderen zeggen dat deze stenen de smaak van de oceaan hebben en je er daarom een heerlijke bouillon van kunt maken. Met dumplings van funchi is de Sopi de Piedra een heerlijk soepje. Bij een restaurant op Boca Sami staat Sopi di Piedra nog steeds op het menu. Funchi ku Flor ( maismeel met bloemen) Vroeger hadden de arme mensen op het eiland een specifiek soort servies. Het was een metalen bord met wit emaille en werd in de volksmond ‘tayo di granit’ (granieten bord) genoemd. Het bord had een blauwe rand en was versierd met gekleurde bloemen. Vaak had men heel weinig te eten. Voor de doorsnee dag was er vaak alleen maar funchi (een soort polenta meel). Als de kinderen uit school kwamen, kregen zij een stuk funchi voorgeschoteld, geserveerd in een tayo di granit’. De kinderen moesten dan de funchi, bij wijze van spreken, dopen (dòp), in de op het bord geschilderde bloem. Er werd hun verteld dat ze zo hun dagelijkse portie vitaminen binnen kregen. Voor de ouders was deze leugen makkelijker te vertellen dan de keiharde waarheid dat er eigenlijk geen geld was voor echte groenten en vlees!
Door Rudy Henriquez op woensdag 5 oktober 2016
Kent dushi Kòrsou nog steeds schotten? Ik groeide op in een aparte tijd, de tijd van ‘een heitje voor een karweitje’, ko’i lechi, de dagelijks voorbijlopende Portugese ijscoman met zijn karretje met belletjes, waar je dan even mee voetbalde, de bakker van de panaderia die het brood ‘s morgens érg vroeg met zijn truck aan huis bracht, het spelen op straat, de onafgesloten huizen, het kamperen in de zoutpannen, zwemmen in de witte, zwarte, steen- en rotsbaaien in al hun kleurenpracht, de aubades met daarna de militaire parade, de Drive in, Cinelandia, Roxy, West End en Centro Pro Arte, het vissen, het jagen, de geweldige dierentuin, de amputatie van Otrabanda door de komst van de brug, pan dushi op school, uiteraard de heerlijke overal loslopende geiten, ieder deed zijn ding. Wat een leven! Ik voel me zeer gepriviligeerd daar opgegroeid te zijn. Maar apart was het wel. Hoewel formeel autonoom, toch vrij koloniaal. “Schoon is de west, is ’t land mijner dromen”: Shell zwaaide er de scepter! Schotten Iedere groep had in die samenleving zijn eigen aparte plek. Als kind kon je voetballen bij Asiento, Oleander, Sithoc, Tamarijn, Willemstad , Stormvogels, Scherpenheuvel of MSV. Alle sportverenigingen hadden hun eigen maatschappelijke achtergrond of zuil zo je wilt. Zo was Asiento de Shellvereniging, Tamarijn vertegenwoordigde de protestanten, Oleander de Surinamers, MSV de marine, Scherpenheuvel de katholieken. De schotten daartussen legden de verhoudingen genadeloos bloot. Met ontzag en verbazing ervoer ik de tevredenheid van de donkere mensen uit het onfortuinlijke segment. De internationale ontwikkelingen gingen niet aan het eiland voorbij, terwijl het voelde alsof de wereld eindigde waar de zee begon. Het dekolonisatieproces van vele landen, de burgerrechtenbeweging in de VS, de moord op Martin Luther King, de Black Panther beweging, Parijs ’68, Woodstock, Hair, de hippies en consorten zouden ieder op hun eigen wijze van invloed zijn. 30 mei 1969 De grootste impact hadden de gebeurtenissen van 30 mei 1969, waarbij Nederland militair ingreep. Punda en Otrabanda stonden in vuur en vlam; de klassenstrijd liep langs raciale lijnen. Als donderslag bij heldere hemel veranderde de politieke elite van ‘wit’ naar ‘zwart’. Zo kregen we in een mum van tijd een zwarte gouverneur, premier en gezaghebber. Er vond een ware renaissance plaats van de zwarte cultuur; zo was de tambú niet langer verboden. Acceptatie door hooliganisme, zou men nu zeggen. Maar was er écht sprake van acceptatie? Ik dacht als idealistische teenager dat de schotten tot het verleden zouden behoren. De cultuur van Woodstock-Hair-hippies en soul versterkte dit gevoel: love & peace all over the place. Ik probeerde er in de jaren ’70 naar te leven, maar de volwassen realiteit en retoriek bleken anders. Nu, decennia later, zijn verhalen over mensen met dreads die de disco niet in mogen en sollicitanten die geen kans maken vanwege hun afro, aan de orde van de dag. Ze worden kennelijk gezien als activist, of zelfs als crimineel. Pais Kòrsou Inmiddels heeft Curaçao ook schotten tussen zichzelf en de voormalige zustereilanden gezet. Op 10-10-10 kregen we de status van Land in het Koninkrijk: pais Kòrsou. ‘Bye, bye’ Nederlandse Antillen! Die aparte status gaf Curaçao nieuwe kansen. Afgelopen met de schuldgeverij voor van alles en nog wat aan de andere eilanden en Nederland: tijd voor hand in eigen boezem! Maar na haast 5 jaar beschouw ik de ontwikkelingen met lede ogen. Onderwijs en gezondheidszorg ‘down the drain’, een tandeloos OM, Veiligheidsdienst naar de knoppen, incapabele en corrupte bestuurders en als klap op de vuurpijl ook nog een politieke moord. In het geheugen gegrift of al ontschoten? Misschien moeten we, door schade, angst en schande wijs geworden, toch maar een provincie worden, zoals de revolutionair van het eerste uur Stanley Brown propageert. Zouden we dan makkelijker ontschotten? Noot van de redactie: Wil je meer weten over Rudy Henriquez? Klik hier.
Door Carmine Palm op woensdag 28 september 2016
30 september zijn er verkiezingen op Curaçao. Caribisch Netwerk maakte in aanloop hiervan een tweeluik van elke partij. Er doen maar liefst 13 partijen mee. Wat willen ze? Je leest het hier. Movementu Progresivo (MP) met lijstrekker Marilyn Moses MP vindt het heel belangrijk om in vrede, harmonie en welvaart het gezin stabiliteit te geven om te ontwikkelen. Daarom wordt de economie gestimuleerd worden en innovaties gesteund. Dus aandacht voor toerisme en kleine bedrijven. Ook moeten onderwijs en gezondheidszorg betaalbaar en toegankelijk zijn voor iedereen. Betere scholing om een duurzame economie te realiseren. Om mensen gezond te houden wil de partij investeren in preventie. Aanpak obesitas door sporten te faciliteren. Movementu Kousa Promé (MKP) met lijsttrekker René Vincent Rosalia MKP wil graag een nieuwe ‘Yu di Kòrsou’. De nieuwe ‘Yu di Kòrsou’ is bewust van zijn identiteit en is bevrijd van mentale slavernij. Ook is hij in staat om samen te werken aan een welvarend Curaçao. Hierbij is het onderwijs heel belangrijk. Maar ook de gezondheidszorg. De partij zet zich vooral in op preventie zoals sporten om obesitas tegen te gaan. De ondersteuning van dit alles begint in de wijken met buurtcentra. Kòrsou di Nos Tur (KNT) met lijstrekker Amparo Dos Santos KNT wil afrekenen met de armoede en ervoor zorgen dat iedereen waardig leeft. Dit wil de partij doen door meer werkgelegenheid te creëren door voorwaarden te scheppen voor lokale investeringen in de economie. De lokale investeerders hoeven de eerste vijf jaar geen winstbelasting te betalen. Hiermee wil de partij het vertrouwen herstellen onder lokale investeerders om zo de ontwikkeling van de economie nieuw leven in te blazen. Ook gaat de pensioenleeftijd terug naar 60 jaar. De AOV-uitkering gaat omhoog naar duizend gulden per maand. Water wordt bij achterstallige schuld niet meer afgesloten en er komen meters voor het vooraf betalen van water. De prijs van water voor huishoudens wordt verlaagd zodat iedereen flessen water kan kopen die beter zijn voor je gezondheid. Un Kòrsou Hustu (UKH) met lijsttrekker Omayra Leeflang UKH staat voor een evenwichtig Curaçao, waar iedereen meetelt. De pijlers van de partij zijn integriteit in de politiek, de gepensioneerden, de blauwe economie als nieuw businessmodel en innovatieve sociale woningbouw. De AOV-uitkering wordt verhoogd van 862 gulden naar 1.050 gulden per maand. Dit geld (7 miljoen gulden) wil de partij halen uit het potje van armoedebestrijding. Ook krijgen pensioneerden een korting bij premiebetaling en hoeven ze geen onroerendzaakbelasting te betalen. De partij wil inzetten op de blauwe economie, een concept van Gunter Pauli. Dit betekent kijken naar overvloed en niet naar schaarste. Curaçao heeft zon, wind en zee in overvloed. Partido Alternativa Real (PAR) met lijsttrekker Zita Jesus-Leito PAR heeft vijf pijlers: onderwijs, werkgelegenheid, goed bestuur, gezondheid-natuur-milieu en de kwaliteit en veiligheid van het leven. Wat betreft onderwijs wil PAR de drop-outs aanpakken, meer technisch onderwijs, meer keuze in het onderwijs en het benutten van de middaguren aan meer sport en cultuur. Om de werkloosheid te verminderen worden mensen zonder een baan en dropouts beter begeleid en gemonitord door sociale instanties. Wat betreft gezondheidszorg staat preventie bij onder andere hoge bloeddruk en diabetes centraal en worden wachtlijsten voor specialisten ingekort. De raffinaderij moet op gasverbranding gaan draaien en zwerfvuil wordt aangepakt. PAR wil de banden met Nederland verbeteren en zo de banden met de Europese Unie aanhalen. Partido Demokraat (DP) met lijsttrekker Geraldine Scheperboer Parris Bij DP staat de ontwikkeling van het kind centraal. DP wil vaderschapswetten introduceren omdat elk kind het recht heeft om te weten wie zijn of haar vader is. Het onderwijs wordt tweetalig: Papiaments en Engels. Zo kan het kind beter leren denken en redeneren. Ook wil de DP investeren in buurtcentra, zodat deze de spil worden in elke wijk. De criminaliteit wordt aangepakt door introductie van een DNA-bank waarin recidivisten worden geregistreerd. Zo kan Justitie misdrijven sneller oplossen. Tenslotte wil de DP dat Punda weer opleeft, zodat er meer toeristische attracties komen, zoals cultuur- en theateractiviteiten. Partido pa Adelanto i Inovashon Soshal (PAIS) met lijsttrekker Alex Rosaria PAIS richt zich op vooruitgang voor iedereen. Pijlers zijn de kwaliteit van het leven, duurzame ontwikkeling en behoorlijk bestuur. Om de kwaliteit van het leven te vergroten, moet de economie groeien. PAIS wil de economie laten opbloeien door de publieke financiën te versterken, overheids NV’s te besturen als privébedrijf en het versimpelen van het toelaten van vreemdelingen. In het onderwijs streeft PAIS naar betere leerkrachten, modernisering van de methodes, aandacht voor de schoolgebouwen, het verhogen van de onderwijsstandaard en een taalbeleid dat rekening houdt met de 20 procent van de bevolking die het Papiaments niet als moedertaal heeft. Ook komen er een ambachtsschool en een community college voor betere aansluiting tussen onderwijs en werk. PAIS wil de veiligheid vergroten door een plan waarin handhaving van de wet en orde, de aanpak van jeugdcriminaliteit en resocialisatie een grote rol spelen. Voor duurzaamheid wil PAIS een alternatief energiebeleid, investeren in eigen landbouw en goed functionerend openbaar vervoer. Patriótiko Adelanto Sosial (PAS) met lijstrekker Charles Cooper PAS vindt de groei van de economie en de toename van arbeidsplaatsen belangrijk. PAS wil het huidige belastingsysteem met verschillende soorten belasting veranderen. De partij wil alle bedrijven categoriseren en één vast belastingtarief heffen. De overheid heeft een begroting van 2 miljard gulden per jaar. Dit belastingsysteem genereert 1,63 miljard gulden voor de staatskas. Dat is bijna 80 procent van de begroting. De resterende 20 procent wordt opgebracht door werknemers via inkomstenbelasting en andere belastingen. PAS wil belasting invoeren op appartementen die worden verhuurd aan toeristen, 20 tot 30 procent van het Eilandelijk Ontwikkelingsplan (EOP) herzien en een nieuw toerismeplan invoeren. Dit plan is onlangs door het parlement goedgekeurd. Partido Nashonal di Pueblo (PNP) met lijsttrekker Humphrey Davelaar De mens staat centraal bij PNP en vanuit dit punt worden economie, justitie en goed bestuur geregeld. De economie maakt goed onderwijs en sociale voorzieningen mogelijk. PNP creëert een infrastructuur die bewoners kansen geeft. Verder wil de PNP Curaçao verder ontwikkelen op het gebied van duurzaamheid en IT. Duurzaamheid door meer zelf te produceren en de agrarische activiteiten terug te brengen. Wat IT betreft, streeft PNP naar een ‘smart nation’: een vooruitstrevend kenniscentrum voor de digitalisering van processen en het verhogen van connecties. E-government, een elektronisch paspoort voor de zorg, een chipknip voor de bus en systemen die met elkaar communiceren. Pueblo Soberano (PS) met lijststrekker Jaime Cordoba Voor PS is Curaçao nog steeds in aanbouw en wil het werk dat zijn ministers begonnen zijn bij de sectoren onderwijs en gezondheidszorg, afmaken. Bij de gezondheidszorg wil de partij de wachttijd om een afspraak te krijgen bij een specialist verkorten tot drie weken. Ook wil de partij graag dat men teruggaat naar het systeem van wijkartsen, waarbij de huisarts als een wijkarts moet werken. Naast het afmaken van lopende zaken wil de partij ook komen met innovatie voor de jeugd. Een van de vernieuwingen is een ministerie voor jeugdzaken. Het is de bedoeling om in de toekomst alles wat de jeugd aangaat weg te halen bij de andere ministeries en onder te brengen bij één ministerie. MAN met lijststrekker Hensley Koeiman De vijf pijlers van de partij zijn Onderwijs, Economie, Criminaliteit, Welzijn en Sport. MAN wil tien doelen nastreven zoals het creëren van een sportfonds voor jonge talenten, het verhogen van het minimumloon en het verhogen van de pensioensleeftijd. Onderwijs dient verder te gaan dan het kennisdeel. Kunst, cultuur en sport spelen een grotere in het onderwijs. MAN wil de wijken in zodat mensen zich veilig voelen, gewaardeerd worden en niet geïsoleerd raken. Ook heeft MAN een wetsvoorstel ingediend om een Algemeen Pensioen verplicht te stellen. Tenslotte wil MAN meer banen creëren. Propósito pa Kòrsou (Pro Kòrsou) met lijsttrekker Ivar Asjes  Pro Kòrsou staat voor solidariteit, sociale rechtvaardigheid en deelname van alle burgers. Om de economie te stimuleren wil Pro Kòrsou de Isla raffinaderij en de installaties op Bullenbaai moderniseren, het woningbouwproject op Wechi afmaken en het plan voor toeristische ontwikkeling op Oostpunt voortzetten. Pro  Kòrsou gelooft in een betere balans tussen het financiële en het sociaal-culturele, met aandacht voor goede opleidingen, kwalitatief goede gezondheidszorg en een optimale sociale zorg. Naast het stimuleren van de economie vindt de partij dat er geïnvesteerd moet worden in mensen via een strategisch plan voor voortdurende educatie. Verder wil de partij de gezinnen op Curaçao ondersteunen. Een van de initiatieven is schuldsanering voor arme gezinnen. Movementu Futuro Kòrsou (MFK) met lijstrekker Gerrit Schotte Het doel van de MFK is een duurzaam Curaçao, waar het volk in een gezonde en veilige natie leeft. De belangrijke punten zijn het voortzetten van het nationale plan voor de verbetering van wijken en het invoeren van een open beleid, door middel van een digitaal platform. De MFK wil de ondernemerscapaciteit ontwikkelen om zo werkgelegenheid te scheppen. De partij wil kwalitatief goed onderwijs, zodat de multiculturele en meertalige bevolking kan werken in de lokale financiële dienstverlening en toerisme. Ook wil de MFK de economische groei versnellen door het aantrekken van ‘young professionals’ die naar Curaçao emigreren. De partij wil tussen de 1500 en 3000 arbeidsplaatsen creëren, met projecten die worden gesteund door lokale en buitenlandse investeringen. De overstap naar fossiele brandstoffen maakt Curaçao onafhankelijk van het huidige energiebeleid. Tenslotte wil de partij een wet introduceren dat ook parlementariërs door directe stemmen van het volk gekozen kunnen worden.
Door redactie op woensdag 21 september 2016
‘Een Stap dichter bij of verder af van Georganiseerde Misdaad?’ Bij elke verkiezing rijst bij mij de vraag in hoeverre de deelnemende politieke partijen zich bewust zijn van de problemen die zij zullen moeten oplossen en de complexiteit hiervan. Die vraag dwingt zich bij me op omdat de populistische verklaringen van veel politici niet bepaald getuigen van een weldoordacht plan van aanpak, noch van enig benul van de kosten die daarmee gemoeid zijn. Veel erger is de afhankelijkheid van sommige partijen van de financiële bijdragen voor hun campagne van verdachte figuren, waarvan sommigen zelfs al eerder met de justitie te maken hebben gehad. De huidige coalitie die na 30 september al of niet vervangen zal worden door een andere combinatie van partijen, is niet bepaald populair, omdat zij de financiële chaos van de regering die in 2010 tot stand kwam moest oplossen door een strak financieel beleid, waarbij diverse uit de hand gelopen zaken, zoals Aqualectra, BOO, Refineria di Korsou en het spoorloos verdwenen 250 miljoen gulden, recht getrokken moesten worden! Dat de ‘onderwereld’ thans ook in de ‘bovenwereld’ rondwaart is een veel besproken feit, waarbij in de roddel circuit zelfs namen worden genoemd van deze of gene geldschieter! Waar ik mij helemaal zorgen over maak is het feit dat een zeer hoog geplaatste ambtenaar mij heeft toevertrouwd dat wat ik in mijn eerste roman –‘Verkiezingsdans’ – heb beschreven m.b.t. corruptie, benoeming van incapabele familieleden en vrienden in hoge posities, connecties met en beïnvloeding van de onderwereld in het overheidsapparaat, een realiteit is geworden, die niet onderdoet voor de inhoud van mijn eerste roman. Ofschoon ‘Verkiezingsdans’ een gefantaseerd verhaal is, hebben veel lezers en ook de uitgever mijn roman ‘profetisch’ genoemd vanwege de moord van Helmin Wiels, die ettelijke jaren na de publicatie van mijn roman plaatsvond. De trieste tegenstelling tussen mijn roman en de werkelijkheid is, dat in ‘Verkiezingsdans’ de criminele politicus wordt geliquideerd, terwijl in de Curaçaose realiteit Helmin Wiels, de belangenverstrengeling van sommige lokale ondernemers met de internationale maffia openbaar zou maken. Dit onderzoek is nog steeds gaande en alles wijst erop dat Wiels gelijk had. Inmiddels neemt de criminalisering van ons land hand over hand toe, ondanks het veel strakkere beleid van de Ministerie van Justitie en de vele wetten die zijn aangenomen om deze ontwikkeling in te dammen. Het feit dat de politieke leider van een populaire partij is veroordeeld tot een gevangenisstraf van 3 jaar vanwege financiële manipulaties en zijn straf heeft weten uit te stellen middels slim advocatenwerk, en het feit dat een parlementariër van dezelfde partij ook een veroordeling boven zijn hoofd heeft hangen, geeft te denken wat Curaçao te wachten staat indien deze figuren wederom in het parlement terugkeren, of zelfs de regering gaan vormen, met op de achtergrond de hierboven geschetste criminalisering van onze gemeenschap. Deze nachtmerrie is waarschijnlijker dan men denkt, gezien de bijna onuitputtelijke geldbronnen voor de dagelijkse propaganda voor deze partij op televisie. Inmiddels zijn de problemen waar het eiland mee zit zeer ernstig: • een groeiend aantal werklozen tussen 14 en 24 jaar, waarvan het totaal nu ruim 7000 personen betreft; • groeiende werkloosheid onder de rest van de bevolking; • een afwachtende houding bij veel ondernemers vanwege het onzekere politieke klimaat, waardoor er weinig geïnvesteerd wordt; • een nauwelijks groeiende economie: minder dan 1%; • jeugd criminaliteit, die vaak zeer gewelddadig is en er weinig financiële middelen zijn en goed opgeleid personeel om dit probleem adequaat aan te pakken middels verplichte nascholing en wijkopbouwwerk; • falend ouderschap: 44% eenouder gezinnen, waarvan 93% de moeder aan het hoofd, waarvan meer dan 33% amper de lagere school heeft doorlopen; • verwaarloosde wijken, waar deze gezinnen verblijven en waar ook illegalen zich ophouden, die de werkloosheid onder de lokale bevolking in stand houden door illegaal werk te doen voor aanzienlijk minder dan het wettelijk voorgeschreven uurloon; • een onderwijs dat achter loopt op de snelle technische ontwikkelingen en een taalbeleid dat niet echt voldoet aan de eisen van een internationaal gerichte economie met een financieel centrum, een raffinaderij, een geografisch zeer gunstig gelegen eiland met uitstekende havens, die enorme mogelijkheden bieden voor technologische investeringen, gericht op de export markt; • het al jaren durende halve-dag-school concept is een ramp, gezien het veranderend beeld van het gezin, waarbij beide ouders of de alleenstaande ouder moet(en) werken en de meeste kinderen aan hun lot worden overgelaten bij gebrek aan voldoende professionele opvang. Het bovenstaande is een samenvatting van de complexiteit van de problemen waarmee Curaçao te kampen heeft, waarbij de politieke verdeeldheid, gebrek aan kennis van veel politici, een onverwerkt slavenverleden dat nog steeds bepalend is voor veel sociaal-culturele ‘oneffenheden’, een enorme uitdaging inhoudt voor de leider die nog moet opstaan om een visie te bieden die de verdeeldheid weet om te buigen naar een gerichte en doorleefde eenheid voor een duurzame en rechtvaardige toekomst. Joseph ‘Jopi’ Hart Joseph (Jopi) Hart (Bonaire, 1940) was leraar Engels (Havo/VWO en Universiteit van de Nederlandse Antillen). Na zijn pensionering wijdde hij zich volledig aan het schrijven. Hij publiceerde: - Entrega (2000), een gedichtenbundel in vier talen, en de romans - Election Dance (2006; 2010) en Verkiezingsdans (2013) - Kruispunt (2015) - The Yard (2010) en Wooncirkel (2017
Door redactie op woensdag 7 september 2016
De scholen in de regio Zuid zijn afgelopen maandag begonnen. Daarmee zijn de zomervakanties in Nederland officieel voorbij. De regio’s Noord en Midden gingen eerder al naar school. Hopelijk heeft ieder een fijne zomerstop gehad. Dat de zomervakantie voorbij is, merk je aan meer files op de weg en meer passagiers in de trein. Iedereen is weer op pad. De scholen en de colleges zijn ook weer begonnen. Sommige ouders vinden het heerlijk dat de kinderen weer naar school gaan. Voor anderen is het weer tijd om te verlangen naar weer een vakantie. Meer files Op de weg is de vakantie nu echt voorbij. Volgens de ANWB is het weer een normale spits, nu ook in het zuiden iedereen weer iedereen aan het werk is. Echt grote werkzaamheden zijn er gelukkig niet. Op de weg zou het dus relatief ‘mee’ moeten vallen. Drukke treinen De kans is groot dat je moet staan, of wellicht ingeklemd zit tussen jassen en tassen. Niet zo gek, want september is duidelijk de drukste maand van het jaar in de trein. Iedereen is vol goede moed aan werk. Ook de colleges zijn weer begonnen en eerstejaarsstudenten hebben nog geen kamer en zijn ook nog niet teleurgesteld afgehaakt bij de studie. Meer dan 33 miljoen reizigers verwacht NS daarom deze maand te vervoeren. En haalt daarom elf oude dubbeldekkers van stal om het recordaantal passagiers het hoofd te bieden. Ouders opgelucht Er zijn ouders die opgelucht zijn dat de zomervakantie voorbij is. Die zes weken duren heel lang. (Kleine) kinderen staan om 8:00 uur op en vragen meteen: “Wat gaan we vandaag doen?” Ze willen 24/7 aandacht. Gelukkig zijn niet alle kinderen zo. Vooral pubers hebben het liefst dat je je zo weinig mogelijk met ze bemoeit. Vakantie betekent ook geen ochtendstress met broodtrommels, fietsen die met geen mogelijkheid de schuur uit te krijgen zijn, boeken die last minute onvindbaar blijken en ruzies om niets. Ouders kunnen de dag allang en breed in alle rust beginnen met een eerste kop koffie. Voor deze ouders vliegen de zes weken zo om. Verlangen naar vakantie Sommige mensen zijn nauwelijks terug van vakantie en verlangen alweer naar vakantie. De dagelijkse routine van werken-eten-slapen is opnieuw begonnen. Doordat we eigenlijk zogenaamd uitgerust van vakantie komen kunnen we er weer helemaal tegenaan. De batterijen zijn immers opgeladen. Maar waarom klagen zovelen dan dat ze na één dag werken alweer doodmoe zijn en dat ze weer snakken naar een vakantie? Het doel van vakantie is uitrusten, niets doen of iets anders doen. We vullen onze tijd met zaken die we als zinvol beschouwen. Voor sommigen is dat actief zijn, voor anderen volstaan cocktails en een zwembad. Maar bovenal staat vakantie symbool voor controle over je dagorde. Terug aan het werk is de ontnuchtering vaak groot: het werkritme is onveranderd gebleven, die ergerlijke collega is er nog steeds en je moet tegen deadlines aan werken die anderen voor jou hebben opgesteld. Weg controle en zelfbeschikking. Meer echtscheiding na de vakantie Bij vakantie denk je meestal niet aan een echtscheiding. Vakantie is een tijd om te ontspannen en te genieten. Toch vindt meer dan de helft van de Nederlanders dat de vakantieperiode een goede tijd is om problemen in het gezin onder ogen te zien en relationele plooien glad te strijken. Alle ergernissen en irritaties die het hele jaar zijn opgekropt, komen naar boven. En dan barst tijdens de vakantie de bom. De meeste scheidingsmeldingen komen na de zomervakantie. Andere redens om na de zomervakantie te scheiden is: nog een keer als gezin op vakantie, de kinderen in een rustige periode vertellen dat de ouders gaan scheiden, zonde van het geld omdat de vakantie al betaald is. De periode van september-oktober is dus een drukke periode voor echtscheidingsadvocaten en mediators. Hoe was jouw vakantie? Ben je blij dat het ‘gewone’ leven weer begint, of heb je heimwee naar je vakantie? BAAT013 is in ieder geval weer aan de slag. Vanaf vandaag lees je weer regelmatig nieuwe verhalen op deze site.
Door redactie op woensdag 29 juni 2016
Op zaterdag 2 juli gaat de 103de editie van de Tour de France van start in Le Mont-Saint-Michel. Op 24 juli eindigt de Ronde van Frankrijk op de Champs-Elysée in Parijs. Drie weken koersplezier in La Douce France vormen een blij vooruitzicht voor de wielerliefhebber. In het Caribisch Nederland zijn ongetwijfeld ook liefhebbers die de Tour volgen. Maar kent Caribisch Nederland ook wielrenners voor de toekomst? Er vertrekken 198 renners voor de Tour de France. Het totale veld is samengesteld uit achttien World Tour-ploegen en vier teams met een wildcard. Onder de 198 renners bevinden zich 15 Nederlanders en 33 renners die niet afkomstig zijn van Europa. Ze komen uit Australië (8), Nieuw Zeeland( 4), Japan( 2), Zuid Afrika (3), Eritrea (2), Ethiopië (1), Canada (1), Verenigde Staten (5), Colombia (5) en Argentinië (2). De Tour de France wordt steeds mondialer. Professionele Wielrenners uit Curaçao Er zijn (nog) geen deelnemers van Caribische Nederland in de Tour de France maar er zijn wel drie (professionele) wielrenners afkomstig van Curaçao. Zij werken op dit moment aan hun carrière. Dit zijn professional Quinten Winkel en twee beloften Hillard Cijntje en Bryan van Rutten. Fietsen op Curaçao populair Rond de eeuwwisseling maakte het fietsen op Curaçao een enorme groei door. Dit kwam mede door het initiatief van Leo van Vliet met de Amstel Bright Race (later gewijzigd in de Amstel Curaçao Race). Zowel het wielrennen als mountainbiken werden erg populair. Helaas viel het doek in 2014 voor de Amstel Curaçao Race na 13 jaar. Omdat steeds meer wielerkoersen buiten Europa werden gehouden, was het voor organisator Leo van Vliet steeds lastiger om buitenlandse toppers naar het eiland te halen. Quinten Winkel: Amerikaanse ploeg Quinten Winkel (1990) is geboren en opgegroeid op Curaçao. Hij staat sinds 2015 onder contract bij de Amerikaanse ploeg Team Foundation uit New York. Het team rijdt grote wedstrijden door heel Amerika. Winkel maakte op jonge leeftijd indruk omdat het ervaren wielerprofs niet lukte om tijdens een van de Amstel Curaçao Races van hem weg te rijden. Op zijn vijftiende deed hij als kampioen van de Nederlandse Antillen mee aan de Caribische kampioenschappen in Puerto Rico. Hij won er twee keer zilver: voor de tijdrit en voor de wegwedstrijd. In 2007 en 2008 werd hij Caribisch kampioen. In 2008 vertrok hij naar Nederland voor zijn studie. Na zijn studie sloot hij het contract met het Amerikaanse team. Hillard Cijntje Hillard Cijntje (1992) is ook op Curaçao geboren. Ook hij viel op tijdens de Amstel Curaçao Races. Hillard’s avontuur begon in augustus 2009 toen hij naar Nederland verhuisde. Hij rijdt voor de club WV Noord-Holland. In augustus 2010 won hij de Caribische kampioenschappen voor junioren in Aruba. In het 2011 werd Hillard een belofte, en is hij bezig zoveel mogelijk te leren over koersen in Nederland. Bryan van Rutten Bryan (1993) is de jongste en eveneens op Curaçao geboren. Hij is sinds kort een belofte en fietst bij de wielerclub Willebrord Wil Vooruit in Brabant. Bryan studeert nog in Nederland en is bezig om veel te leren over wielerkoersen in Nederland. Wereldkampioenschappen in het Limburgse Valkenburg De drie jonge wielrenners uit Curaçao hebben samen een mooi begin gemaakt met hun carrière. In 2012 waren de wereldkampioenschappen wielrennen in het Limburgse Valkenburg. Wielrenners uit heel de wereld waren uitgerukt om hun land te vertegenwoordigen. Voor Curaçao deden Hillard Cijntje, Bryan van Rutten en Quinten Winkel mee in de categorie ‘Beloften’, speciaal voor jonge wielrenners van 18 tot en met 23 jaar. Wie weet zien we ze één van de komende jaren ook in de Tour de France?
Door redactie op woensdag 22 juni 2016
Een recordaantal freemovers vertrekt deze zomer zelfstandig van Curaçao naar Nederland. Dat meldt de Curaçaose krant Èxtra. Freemovers zijn jongeren die op eigen kosten in Nederland gaan studeren. Ze maken geen gebruik van de faciliteiten van de Stichting Studiefinanciering Curaçao (SSC). In plaats daarvan doen ze een beroep op de Dienst Uitvoering Onderwijs (Duo) in Groningen. De groep freemovers is groter dan het aantal jongeren dat met begeleiding van SSC naar Nederland komt en groeit elk jaar. De freemovers vragen zelf een studiebeurs aan bij de DUO, schrijven zich in op een school en regelen huisvesting. Problemen Freemovers die het niet redden kunnen in erbarmelijke omstandigheden terechtkomen. Ze hebben geen beurs van de Curaçaose overheid, ze zijn niet geregistreerd en het is niet makkelijk om hulp voor ze te krijgen. Er zijn omstandigheden waarbij de student, niet voorbereid op de problemen, zelfs op straat terecht komt. De freemover, of zijn ouders, hebben vaak geen idee van hoe die situatie aan te pakken. Een gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal speelt een grote rol maar ook het gebrek aan ondersteuning. Een deel heeft helemaal geen familie waar ze terecht kunnen. De freemovers kunnen bij de SSC terecht voor advies, maar de prioriteit van de SSC ligt wel bij de eigen studenten. Hogere schuld bij SSC Scholieren hebben het op Curaçao vaak moeilijk met het kiezen van een studiefinanciering als ze naar Nederland willen. Voor de jongeren en ouders is de keuze tussen SSC of DUO in de praktijk moeilijk. Ze laten de lokale stichting Studiefinanciering Curaçao (SSC) steeds vaker links liggen, omdat ze bang zijn voor een hoge studieschuld. In vergelijking met de studenten die kiezen voor SSC, houden de studenten die voor de Nederlandse studiefinanciering tekenen, een lagere schuld over. Op de extra toelages van SSC is de rente ook hoger. Cijfers ontbreken Over de begeleiding van bursalen, hun prestaties en studieschulden is weinig bekend. Bij de SSC zijn er geen informatie of cijfers voor publicatie beschikbaar. Geen behoefte aan begeleiding van de SSC Behalve hogere studieschuld is begeleiding ook een punt. Veel studenten hebben geen behoefte aan de intensieve begeleiding en workshops van SSC. Als ze informatie nodig hebben, willen ze dat zelf aangeven. Steunpunt van de Nederlandse overheid Toen bleek dat veel jongeren naar Nederland gingen zonder de nodige voorbereiding, begon de Nederlandse overheid in 2011 op Curaçao met 'Studiekeuze 123', een steunpunt waar jongeren terecht konden voor informatie en waar ze zich kunnen voorbereiden op hun verblijf in Nederland. In eerste instantie werd dit project gedeeltelijk door Nederland gefinancierd. Het was de bedoeling dat Curaçao het later over zou nemen. Maar de Curaçaose overheid zag helaas niet de noodzaak van het project en had er ook geen geld voor over. Steun op Curaçao Jealaine Alexander, studiekeuzebegeleider en directeur van ‘My Future Career’ nam het project zelf in handen in samenwerking met de Openbare Bibliotheek op Curaçao. Ze geeft nu vrijwillig voorlichting aan de studenten. Studenten die van plan zijn om in het buitenland te gaan studeren en zich daarop willen voorbereiden, kunnen elke zaterdag terecht in de Openbare Bibliotheek op Scharloo, bij ‘Studiekeuze 123’. Daar krijgen ze de aandacht die ze nodig hebben. Aantallen nemen toe Jealaine Alexander merkt dat veel jongeren het informatiepunt in de Openbare Bibliotheek bezoeken. Vorig jaar had ze nog 30 studenten, dit jaar zijn het er 104. Ze verwacht volgend jaar dan ook een nog grotere groep onder haar hoede te krijgen. Ook ondersteuning vanuit Curaçaohuis Het Curaçaohuis in Den Haag lanceerde in maart 2014 de website Curaçao Freemovers, een Facebook-pagina en een Twitter-account. Het project is bedoeld om ondersteuning te bieden aan de groep studenten die op eigen gelegenheid voor een studie naar Nederland komen. De freemovers worden nadrukkelijk gevraagd om zich te registreren via de website www.curacaofreemover. Nl. Zo kunnen ze al voor vertrek voorbereid worden op hun tijd in Nederland. Contact met de doelgroep maakt het bovendien makkelijker om hen na hun studie te stimuleren om weer terug naar Curaçao te gaan. Samenwerken is de enige manier Zowel Jealaine als het Curaçaohuis pleiten ervoor om de freemovers te registreren bij de SSC. Dus om de werkzaamheden van de SSC uit te breiden en deze organisatie ook toezicht te laten houden op de freemovers. Volgens Jealaine is samenwerken de enige manier om iets te bereiken. Ze hoopt dat de Curaçaose overheid zich ook wil inspannen om de studenten mee te helpen registreren, iets wat onze gemeenschap ten goede zou komen, aldus Alexander.
Door redactie op woensdag 15 juni 2016
Nydia Maria Enrica Ecury (1926-2012) werd op 2 februari 1926 op Aruba geboren uit een donkere vader en een blanke moeder. Op haar dertigste (1957) ging zij op Curaçao wonen, waar zij op 2 maart 2012 overleed. Aanvankelijk was zij actief in het onderwijs als leraar Engels en Papiaments en werkzaam bij het Departement van Onderwijs. Nydia Ecury maakte naam aan het toneel als mede-oprichtster van de toneelgroep Thalia, als actrice en regisseuse en vooral als cabaretière met haar ‘one woman show’ Luna di papel (papieren maan). Debuut als dichter Als dichter debuteerde zij tamelijk laat, in 1972. Zij publiceerde in het Papiaments. Alleen haar vierde bundel kwam tweetalig uit in het Papiaments en het Engels. In totaal bracht zij vijf dichtbundels uit: Tres rosea (drie ademtochten) uit 1972; Sekura (droogte) uit 1974 ; Bos di sanger (stem van het bloed) uit 1976; Na mi kurason mará (aan mijn hart verknocht) uit 1978 en Kantika pa mama tera (Lied voor moeder aarde) uit 1984. Veelzijdige afstamming In februari 1976 publiceerde zij de bundel Bos di sanger, met daarin het gedicht Bos di sanger. In dit dicht is de dichteres zich bewust geworden van haar veelzijdige afstamming. Bos di sanger Den mi soño spiritu di mi wela ta supla den mi orea: 'Bo sanger ta mas diki ku di tur...' i den anochi skur mi ta hañami ta karga fligí ku un soledat intenso e Tumba inmenso di tur mi antepasadonan Bos di Sanger, papia kla Ki tur e kosnan aki ta nifika? Boso tin pa mi un tarea un mishón wardá? T'ami ta Eslabon ku mesté sigui uni Generashon? T'ami tin di mantene un Tradishon k'a origina den selvanan di Afrika o nasí foi den mondongo di sabana na Bushiribana? Ta mi sanger Alemán ta yora morto di mi ruman o ta e indomitabel Israel den mi ta kanta melodía di Davíd? Bos di Sanger, papia kla Mi n' ta dotá ku profundidat pa interpretá parábola Sinembargo, den tur sinseridat mi ke kumpli ku bo enkargo Bos di Sanger, papia! Papia kla! Van: Nydia Ecury. Uit: Bos di sanger. Willemstad, Kòrsou, 1976. Stem van mijn bloed In mijn dromen fluistert mijn grootmoeders geest: 'Jouw bloed is dik' en in het aardedonker, belaagd door een intense eenzaamheid, merk ik dat ik de immense tombe van mijn voorouders draag. Spreek duidelijk, stem van mijn bloed. Wat betekent dit? Is er een taak, een missie voor me weggelegd? Ben ik de schakel die de generaties moet verbinden? Roep je mij uit tot drager van een traditie die wortelt in de oerwouden van Afrika of ontstond uit de ingewanden van de steppe in Bushiribana? Is het mijn Duitse bloed dat rouwt om mijn broer of de ontembare Israëliet in mij die Davids melodieën zingt? Spreek duidelijk, stem van mijn bloed. Parabelen begrijp ik niet. Eerlijk: ik wil me voegen naar je wensen. Stem van mijn bloed, spreek harder. Harder! Vertaling: Nydia Ecury en Esther Jansma.