Door Carmine Palm op woensdag 31 mei 2017
Uit controles blijk dat Curaçaose supermarkten sjoemelen met de houdbaarheidsdatum van versproducten en vlees. De laatste weken controleert de inspectie van het ministerie van Economische Zaken supermarkten op het eiland. Die vond oud en gebleekt vlees dat soms wel vijf jaar over de datum was. Is een product dat over de houdbaarheidsdatum heen is een gevaar voor de gezondheid? Een houdbaarheidsdatum is een wettelijk voorgeschreven vermelding op een levensmiddel die de klant informatie biedt over de uiterste datum waarop het product kan worden geconsumeerd of hoelang het kan worden bewaard. Houdbaarheidsdatum Hoe lang een product houdbaar is, moet op de verpakking te vinden zijn. Zolang de verpakking niet geopend is, kun je het product bewaren tot de houdbaarheidsdatum. Op verpakkingen kunnen twee soorten houdbaarheidsdatums staan: een THT-datum (ten minste houdbaar tot) of een TGT-datum (te gebruiken tot). THT-datum THT staat voor 'ten minste houdbaar tot'. Een THT-datum staat op voedingsmiddelen die niet snel bederven. Na deze datum kan de kwaliteit, zoals smaak, geur of kleur van het product, achteruit gaan. Je kunt het vaak nog wel veilig eten. De fabrikant garandeert tot de THT-datum een smaakvol en veilig product. Ongekoeld Op ongekoelde en gekoelde producten kan een THT-datum staan. Bij producten die je ongekoeld kunt bewaren gaat vooral de kwaliteit achteruit na de THT-datum. Denk aan meel, koffie, snoep en frisdranken. Deze producten kunnen vaak nog prima gegeten worden na de THT-datum. Het is hierbij belangrijk om zelf te beoordelen of een product nog gegeten kan worden door te kijken, ruiken en proeven. Gekoeld Er zijn ook producten met een THT-datum die je gekoeld moet bewaren of in de vriezer. Vaak zijn dit bederfelijke producten, zoals vleeswaren, eieren, zachte kaas en gebak. Voor deze producten geeft de THT-datum wel goed aan hoe lang je een product veilig kunt bewaren. TGT-datum TGT staat voor 'te gebruiken tot'. Een TGT-datum staat op zeer bederfelijke producten. Een TGT-datum staat op voedingsmiddelen die je maar kort kunt bewaren, zoals vlees, vis, voorgesneden groenten, koelverse maaltijden of verse vruchtensappen. Deze datum is de laatste dag waarop je het product nog veilig kunt gebruiken. Na deze datum kunnen er namelijk ziekteverwekkers, zoals bacteriën gaan groeien. Deze kun je vaak niet zien, ruiken of proeven, maar je kunt er wel ziek van worden. Na de TGT-datum moet je het product dus weggooien. Door de producten kort na aankoop in te vriezen, kun je de houdbaarheid wel verlengen tot na de TGT-datum. Afhankelijk van het product kun je deze twee maanden tot één jaar invriezen. Producten zonder datum Er zijn producten waarop in de Europese Unie geen THT- of TGT-datum hoeft te staan: verse groenten en fruit, wijn, kauwgom, alcohol met een percentage van 10% of meer, azijn, keukenzout, suiker en suikergoed, brood en banket. Ook hier geldt dat je zelf de kwaliteit van deze producten in de gaten houdt. Als het product er goed uitziet en goed ruikt, kan het vaak best een dagje langer mee. Zelf goed opletten De gezondheid op Curaçao loopt niet meteen gevaar. Maar consumenten moeten zelf opletten en alert zijn bij de aankoop van hun eten. Consumenten moeten zelf verstandiger omgaan met de THT-datum, door te kijken, ruiken en te proeven. Maar consumenten mogen er ook op vertrouwen dat ondernemers eerlijk zakendoen en geen producten inkopen die al over de houbaarheidsdatum zijn en deze vervolgens tegen de volle prijs verkopen.
Door redactie op woensdag 24 mei 2017
Feyenoord is voor het eerst sinds 1999 landskampioen (voetbal). De voetbalclub uit Rotterdam heeft over de hele wereld fans, ook op Curaçao. Een grote fan is Peter van Leeuwen. Peter heeft een lied aan zijn club en het vooral het legioen geschreven. Hieronder zijn verhaal dat op 1 mei is verschenen op www. defeijenoorder.nl. Al 22 jaar woont hij op Curaçao, al een half jaar heeft hij het lied op zak, maar nu hij op vakantie in Nederland is, is Peter van Leeuwen, apotheker en al zijn hele leven (61 jaar) Feyenoord fan, de studio ingedoken om het lied, “De Allermooiste Club”, te laten opnemen en uitbrengen. “Het is een lied voor het Legioen. De onvoorwaardelijke en eeuwige liefde voor hún club, de trots, de warmte, zoals ik dat zelf ook voel, dat zit erin”. Aan de melodie zal een mogelijk warme ontvangst niet liggen. Van Leeuwen gebruikte een van de bekendste liedjes van Creedence Clearwater Revival, “Have You Ever Seen The Rain”, uit 1970. “Een van mijn favoriete nummers en uit het jaar dat Feyenoord als eerste club de Europese en Wereldtitel won. Dat onbeschrijfelijke gevoel dat ik toen had, heb ik nog steeds. Ik vind Feyenoord de allermooiste club, met het mooiste stadion, het mooiste tenue, de mooiste supporters, en die heerlijke Rotterdamse mentaliteit. Tuurlijk moeten we kampioen worden, zoals we dat elk jaar willen, maar ook als we dat niet worden, verandert dat niets aan onze liefde voor de club. Die club zit in ons bloed en daar zijn we trots op”. Van Leeuwen was erbij toen de Europacup I op de lijnbaan in 1970 werd getoond. 6 jaar daarvoor was hij voor het eerst in die machtige Kuip geweest. Aan de hand van zijn vader zag hij ‘Feijenoord’ met 9-4 winnen van Ajax, de eeuwige rivaal. “Ja, ik heb de gouden jaren meegemaakt. En ik hoop dat die er weer aankomen. Het begin is er, want dit seizoen is toch een absoluut hoogtepunt”. Wat hem vooral deed besluiten een ode aan zijn club en het Legioen te schrijven was het gevoel dat de huidige selectie dit hele seizoen weer oproept bij de fans. “Deze selectie straalt weer van kracht en teamliefde. Er staan persoonlijkheden in het veld, mooie koppen, technisch begaafde spelers en af en toe met magistraal voetbal. Ze hebben alles voor elkaar over. Ik was erbij toen Manchester in de Kuip verslagen werd. De sfeer bracht mij terug naar de gouden jaren met Willem van Hanegem en Coen Moulijn. Ik gloeide van trots en om mij heen werd er geklapt en gehuild tegelijk. Dát doet Feyenoord met je, en deze selectie heeft een ongekende band met het publiek. Het zijn eerlijke harde werkers, maar ook begaafde voetballers, en echte Feyenoorders. Geen kapsones, gewoon blij dat ze voor dit mooie publiek mogen spelen”. Het lied zal vooral ook de oudere supporters aanspreken. Het lied loopt als een trein en verwijst ook naar de bekende Feyenoordliederen als “Hand in Hand Kameraden” en “Niets is sterker dan dat ene woord”. “Ja, ik heb het een half jaar geleden geschreven en ik heb inspiratie geput uit die prachtige klassieke Feyenoord liedjes. Ik hoop dat dit ook een ‘klassieker’ wordt die tot in de eeuwigheid uit de stadionspeakers zal schallen met een Legioen dat uit volle en trotse borst meezingt. Ik heb vooral dat gevoel van liefde en trots geprobeerd weer te geven, en denk dat dat goed gelukt is. Ik hoop dat de fans dat ook vinden, daar doe ik het voor”. Van Leeuwen kwam vorige week in Nederland aan en ging meteen met zijn liedje op zoek naar iemand die het nummer zou kunnen opnemen. “Ik ging naar Radio Rijnmond en de dame aan de balie zei dat er een studio in de buurt was, Rocktown. De eigenaar daarvan, Ocki Klootwijk, was direct enthousiast en afgelopen dinsdag is het nummer in één dag opgenomen met professionele muzikanten. De sfeer in de studio was geweldig, en dat hoor je terug. Ocki heeft die sfeer magistraal in de groeven geslingerd. Een topprestatie die bij het lied past”. Van Leeuwen is overigens geen onbekende op Curaçao en in Nederland. Hij richtte in 2001 de Stichting Schoon Milieu Op Curaçao (SMOC) op. Met SMOC strijdt hij tegen de luchtvervuiling van de raffinaderij op het eiland. Naast met succes gevoerde rechtszaken verscheen hij in Nederland in tv-programma’s als Zembla en Brandpunt, en haalde hij ook regelmatig de Nederlandse grote dagbladen en radiostations. Hij is een bekende bij de ministers van Koninkrijksrelaties (nu Ronald Plasterk), bij Eerste en Tweede Kamerleden en had de eer om (voormalig) Koningin Beatrix, Prins Willem Alexander en Prinses Maxima te ontmoeten op Curaçao. In 2013 ontving Van Leeuwen een Koninklijke Onderscheiding. Ook in de muziekwereld heeft de apotheker zijn sporen nagelaten. “Muziek is mijn grote liefde, naast Feyenoord. Vanaf begin jaren zeventig is de Amerikaanse countryrock band Poco mijn grote liefde. Inmiddels kan ik de (ook voormalige) leden tot mijn vriendenkring rekenen. Ik was zelfs executive producer voor een soloalbum van de zanger/gitarist Paul Cotton. Ik heb zijn soloalbum ‘When The Coast Is Clear’ in 2004 uitgebracht op mijn label Seahorse Productions Curaçao. Ook met de oprichter van Poco, de legendarische Richie Furay (samen met Neil Young en Stephen Stills oprichter van Buffalo Springfield) is Van Leeuwen de studio in geweest. Op het album ‘Heartbeat of Love’ van Furay (2005) staat het hemelse ‘Kind Woman’, met Neil Young en Kenny Loggins als gasten. “Ja, dat zijn hoogtepunten in mijn leven. Muziek maakt je blij. De release van dit door mij geschreven Feyenoord lied is een nieuw hoogtepunt. Ik ben ontzettend trots en hoop dat het een nieuwe klassieke stadion hit wordt. Het heeft alles wat daar volgens mij voor nodig is”. Lied: DE ALLERMOOISTE CLUB Uit: www.defeijenoorder.nl
Door redactie op woensdag 1 maart 2017
Het carnavalsfeest is weer voorbij en de tijd van vasten en bezinning breekt aan. Hopelijk ook voor de politiek op Curaçao. De klap die MFK- Statenlid Jacinta Constancia uitdeelde dreunt nog na in de Curaçaose samenleving. Hier zijn geen woorden voor. Behalve een kwatrijn van Cola Debrot (1902-1981). Droevig eiland droevig volk, dichtte Cola Debrot over Curaçao, eind jaren zestig vorige eeuw, toen de opstand op 30 mei uitbrak en Willemstad afbrandde. Droevig eiland zonder tolk. Helaas geldt dit nog steeds voor het politieke klimaat waarin bedreiging en intimidatie niet worden geschuwd.   Droevig eiland droevig volk droevig eiland in de kolk van de maalstroom van de maalstroom droevig eiland zonder tolk (Curaçao, december 1969)
Door redactie op zondag 18 december 2016
De redactie van baat013.nl neemt een winterbreak. Wij zijn woensdag 1 februari 2017 terug met nieuwe artikels op onze site. Op onze Facebook-pagina beraad antillianen arubanen tilburg kunt u ons blijven volgen en onder andere genieten van onze jaarlijkse “Ambiënte di fin di aňa". De redactie wenst u, uw familie en uw vrienden fijne eindejaarsfeestdagen en vooral veel geluk, kracht, wijsheid en gezondheid in 2017.
Door redactie op woensdag 2 november 2016
Helemaal naar de Antillen voor een theatervoorstelling in het Papiaments? Dat hoeft niet meer. Tegenwoordig kun je ook in Nederland genieten van een avondje theater helemaal in het Papiaments. Voor zover bekend zijn drie theaterstukken volledig in het Papiaments gemaakt. Makamba Pretu, Atrako den Chino en De Naakte Antilliaan. Alle drie zijn geschreven en geregisseerd door het Huis van Asporaat. Huis van Asporaat Het Huis van Asporaat (HHVA) is het productiebedrijf van Jandino Asporaat, Kenneth Asporaat en Tony Santos. Het bedrijf produceert onder andere films, televisieprogramma’s en theatervoorstellingen. Jandino Jullian Asporaat (Willemstad Curaçao, 9 januari 1981) is een Nederlands presentator en stand-upcomedian van Curaçaose afkomst. Vooral bekend van de Dino Show en de talkshow Dino. Makamba Pretu Makamba Pretu is een komische theaterstuk, geschreven en geregisseerd door de broers Kenneth en Jandino Asporaat. Makamba Pretu, letterlijk vertaald Zwarte Nederlander, vertelt de waargebeurde verhalen van de vijf acteurs tijdens hun verblijf in Nederland. Het land van villa’s, luxe auto’s en gouden bergen. Maar niets is minder waar, wanneer zij erachter komen dat ongeopende blauwe enveloppen kunnen leiden tot deurwaarders en uitkeringen niet hoog genoeg zijn voor dure auto’s en merkkleding. Wie houdt de schijn hoog en wie is eerlijk? Daar komen zij achter wanneer ze besluiten om samen op vakantie te gaan naar hun thuisland Curaçao. De reis wordt nog ingewikkelder als er een persoon besluit mee te gaan, die niet uitgenodigd is. De voorstellingen van Makamba Pretu waren tot eind 2015 in Nederland te zien. Atrako den Chino Buiten is het 35 graden. Vijf mensen worden gegijzeld in een ‘Chino’. Wanneer de gijzelaar besluit om de bezittingen van de gegijzelden in te nemen, breekt de hel los. Niemand komt aan de spullen van een Antilliaan! Wanneer de airco het ook nog eens begeeft, moet de gijzelaar een keuze maken. Houdt hij zijn bivakmuts op of doet hij hem af? Dit is het startsein voor een hoop hilariteit. Atrako den Chino is geschreven en geregisseerd door de broers Asporaat van Het Huis van Asporaat. Speeldata: 4-11-2016 Theater Zuidplein, Rotterdam. Aanvang: 20.00 uur. 5-11-2016 Theater Zuidplein, Rotterdam. Aanvang: 20.00 uur. 11-11-2016 Dakota Theater, Den Haag. Aanvang: 20.15 uur. 12-11-2016 De Meervaart, Amsterdam. Aanvang: 20.30 uur. De Naakte Antilliaan De Naakte Antilliaan is het aangrijpende levensverhaal (zie ook het boek; de Naakte Antilliaan) van de Rotterdamse storyteller Archell Thompson. Een taboedoorbrekende solo die je de mond snoert, maar ook uitlokt tot lachen. Je zit op een bankje voor het gerechtsgebouw. Over een paar minuten komt je ex-zwager naar buiten. Hij heeft zojuist terechtgestaan voor de moord op je vader. Voor de ogen van jouw moeder, broertjes en zusjes heeft hij in koelen bloede een eind aan zijn leven gemaakt. In je hand voel je je pistool zitten. Klaar voor actie. Dit is het allerlaatste moment dat je terug kan. Gevoelskunstenaar Archell Thompson zat op dat bankje. Nu is hij 41 jaar. In zijn jeugd wordt hij mishandeld. Raakt op het verkeerde pad en dwaalt zo ver af dat hij klaarstaat een moord te begaan. Totdat hij in contact komt met creatieve duizendpoot Jandino Asporaat en deze hem overhaalt zijn verhaal te vertellen. Op het podium: rauw, eerlijk en zonder enige schaamte. Speeldata: 3-11-2016 Isala Theater, Capelle a/d IJssel. Aanvang: 20.30 uur. 17-11-2016 Theater Het Oude Raadhuis, Hoofddorp. Aanvang: 20.30 uur. 26-11-2016 Theater Zuidplein, Rotterdam. Aanvang: 20.15 uur.
Door Carmine Palm op woensdag 26 oktober 2016
Advocate Sandra In ’t Veld is in de lijst van de Nederlandse krant Trouw, ‘De Duurzame 100’ op plek 92 opgenomen. Trouws Duurzame 100 is een lijst van groene doeners en denkers, Sandra in ’t Veld, advocate op Curaçao, is een van de nieuwkomers in de editie van 2016. Op plaats 40 van dezelfde lijst vinden wij Fred Cuvalay, directeur energie- en drinkwaterbedrijf van Sint Eustatius. Trouw publiceert deze lijst voor de achtste keer. Vorige week verscheen het verhaal van advocaat Sandra in’t Veld uit Curaçao. Vandaag deel 2; Fred Cuvalay uit Sint Eustatius. Jaarlijks publiceert Trouw een overzicht van de top 100 van mensen op het gebied van duurzaamheid. Jaarlijks worden op een heus gala deze 100 landgenoten in het zonnetje gezet omdat zij op de een of andere wijze het meest doen om de planeet te redden. De Duurzame 100 De Duurzame 100 is een jaarlijkse ranglijst die bestaat uit 100 Nederlanders die het afgelopen jaar zijn opgevallen op het gebied van duurzaam binnen thema’s zoals natuur, financiering, energietransitie, voedsel en ondernemerschap. In een speciale bijlage brengt Trouw de 100 invloedrijkste duurzame Nederlanders in beeld. Het zijn mensen die over genoeg daadkracht, charisma, contacten, kennis en visie beschikken om de wereld duurzamer te maken. Een samenleving waar economische ontwikkeling samen gaat met respect voor mens en natuur. Waar bovendien toekomstige generaties niet met de rekening zitten. Vuilste van het Koninkrijk Sint Eustatius, een bijzondere gemeente van Nederland, is ook de vuilste van het koninkrijk. Het eiland heeft geen rioolwaterzuivering. Veel bewoners hebben geen waterleiding, ze drinken opgevangen regenwater. Afval storten ze in een dalletje naast het vliegveld, een vuilnisbelt die schuin afloopt richting zee. Cuvalay in één keer op plaats 40 Fred Cuvalay, directeur van energie- en drinkwaterbedrijf Stuco op dit Caribische eiland droomt van een energieneutraal Sint Eustatius. Hij is al een eind op weg ook. Hij komt in één keer op 40 in de Duurzame 100. Ver vooruit Sint Eustatius mag dan ernstige milieuproblemen hebben, op het gebied van duurzame energieopwekking lopen ze er ver vooruit op de andere Caribische eilanden. De buren komen vaak kijken bij Cuvalay, hoe hij het heeft geflikt. Zonnepanelen Op een afgelegen stuk land aan de noordkant staan sinds kort 6200 zonnepanelen elektriciteit te produceren. Het zonnepark van Sint Eustatius presteert intussen boven verwachting. Bij mooi weer - geen zeldzaamheid aldaar - leveren de panelen overdag tot 89 procent van de totale stroomvraag op het eiland. Aggregaten Maar zodra de zon zakt, moeten dieselaggregaten de elektriciteitsvoorziening overnemen. In een loods in Lower Town Oranjestad heeft Stuco vier stampende aggregaten staan, die jaarlijks meer dan vier miljoen liter brandstof verstoken. De oogst van de zonnepanelen leidde afgelopen jaar tot een besparing van 800.000 liter. Cuvalay hoopt dat de aggregaten over een tijdje alleen nog nodig zijn voor noodgevallen of op de schaarse bewolkte dagen. Gewassen verbouwen De zonnepanelen staan op het laagste punt twee meter boven de grond, voldoende hoog voor de teelt van gewassen. Het is er nu nog droog en kaal onder de stellages. Cuvalay wil onder de panelen gewassen gaan verbouwen, liefst groente en fruit, want die worden nu nog vrijwel uitsluitend duur ingevlogen. Missie is nog niet klaar Fred Cuvalay is nog lang niet klaar met zijn missie. Hij wil een paar grote windmolens, nog een tweede zonnepark en ook een bassin dat overdag met windenergie wordt volgepompt met zeewater en 's nachts leegloopt langs generatoren, zodat met 'witte elektriciteit' de diesels helemaal uit kunnen.
Door Carmine Palm op woensdag 19 oktober 2016
Advocate Sandra In ’t Veld is in de lijst van de Nederlandse krant Trouw, ‘De Duurzame 100’ op plek 92 opgenomen. Trouws Duurzame 100 is een lijst van groene doeners en denkers, Sandra in ’t Veld, advocaat op Curaçao, is een van de nieuwkomers in de editie van 2016. Op plaats 40 van dezelfde lijst vinden wij Fred Cuvalay, directeur energie- en drinkwaterbedrijf van Sint Eustatius. Trouw publiceert deze lijst voor de achtste keer. Vandaag het verhaal van Sandra In ’t Veld en volgende week het verhaal van Fred Cuvalay. Jaarlijks publiceert Trouw een overzicht van de top 100 van mensen op het gebied van duurzaamheid. Jaarlijks worden op een heus gala deze 100 landgenoten in het zonnetje gezet omdat zij op de een of andere wijze het meest doen om de planeet te redden. De Duurzame 100 De Duurzame 100 is een jaarlijkse ranglijst die bestaat uit 100 Nederlanders die het afgelopen jaar zijn opgevallen op het gebied van duurzaam binnen thema’s zoals natuur, financiering, energietransitie, voedsel en ondernemerschap. In een speciale bijlage brengt Trouw de 100 invloedrijkste duurzame Nederlanders in beeld. Het zijn mensen die over genoeg daadkracht, charisma, contacten, kennis en visie beschikken om de wereld duurzamer te maken. Een samenleving waar economische ontwikkeling samen gaat met respect voor mens en natuur. Waar bovendien toekomstige generaties niet met de rekening zitten. Sandra in ’t Veld Voor het eerst staat een ingezetene uit het land Curaçao in de Duurzame 100. Sandra in ’t Veld is dertien jaar advocaat van de stichting SMOC, Schoon Milieu Op Curaçao. De stichting ageert tegen wat wordt genoemd, 'het grofste milieuschandaal in het Koninkrijk der Nederlanden', de stinkende, walmende Isla Raffinaderij op het eiland. Ze doet alle rechtszaken voor de stichting. Niks gedaan Decennialang is er nauwelijks iets gedaan aan de enorme uitstoot van de sterk verouderde oliefabriek, die óók de belangrijkste werkgever is op Curaçao. Er zijn nogal wat gezondheidsproblemen bij omwonenden van de raffinaderij. In een interview met Trouw, in augustus, zei ze: "In het begin dacht ik, de overheid op Curaçao is gewoon niet goed voorgelicht. Wij zorgen dat er goeie rapporten komen. Dan zullen er vast maatregelen volgen. Die rapporten liggen er nu. De stapel is kniehoog. Maar er gebeurt niets mee. Dat dit decennialang kan voortduren, vind ik tamelijk onverteerbaar. Ik val steeds weer van mijn stoel, ook nu ik dertien jaar met dit dossier bezig ben. Ik schaam mij dat dit mogelijk is in ons Koninkrijk en die schaamte maakt het mij moeilijk dit naast me neer te leggen." Schonere toekomst? Maar, misschien is er nog een - schonere - toekomst voor de Isla. Premier Ben Whiteman maakte vorige maand bekend dat het Chinese staatsbedrijf Guangdong 10 miljard dollar wil investeren in de raffinaderij, die nog tot 2019 wordt verhuurd aan Venezuela. Voorwaarde is wel dat er op Curaçao sprake is van 'goed en schoon' bestuur, zei Whiteman erbij. Carmabi In 't Veld is ook advocaat van Carmabi, een wetenschappelijke organisatie die op Curaçao de biodiversteit wil beschermen. Carmabi heeft een proces aangespannen tegen het landsbestuur om plannen voor bebouwing van de oostpunt tegen te houden. Daar zouden hotels en appartementen moeten verrijzen. Voor die kust liggen koraalriffen.
Door Carmine Palm op woensdag 12 oktober 2016
Curaçao kende vroeger een paar eetgewoonten die je nu bijna niet meer tegen komt. De Pia Stinki, Sopi Piedra en Funchi ku Flor. Pia Stinki (Stinkpoot) In de slaventijd had je nog geen koelkasten en ijskasten. Slaven hadden andere manieren om vlees en vis langer te kunnen bewaren. Vlees en vis kon worden gedroogd of ingezouten. Inzouten was niet moeilijk. Op Curaçao was het makkelijk om aan zout te komen. Door vlees te zouten kun je het langer bewaren. Er kwamen wel wormpjes in, maar die aten de mensen gewoon op. Het vlees kon je dan wel langer bewaren maar toch bedierf het snel. Daarom hadden de slaven nog een ander manier om vlees te bewaren en toch eetbaar te houden. Ze stopten het in de grond. Bij het slachten van geiten at men eerst de meer bederfelijke delen van het beest. De poten van een geslachte geit at men als laatste op. Bij het slachten van geiten werden de poten in een doek gewikkeld en in een ondiepe gat in de grond begraven. Het liefst in de felle zon. Na een aantal dagen werd het pakketje opgegraven en werd het vlees pas klaargemaakt wanneer het helemaal vol met maden zat. Het vlees bederft weliswaar onder de grond op een andere manier maar het is door dit proces nog steeds eetbaar. Dit gerecht dankt haar naam aan de zeer onaangename geur van de poot bij het opgraven. Volgens kenners is Pia Stinki een ware delicatesse. Het wordt op Bonaire nog steeds klaargemaakt. Sopi di Piedra (Stenensoep) Het maken van soep was vroeger een kostbare bezigheid. Er waren immers geen bouillonblokjes voor de lekkere zoute smaak. Al gauw hadden mensen door dat de zoute smaak ook kon worden behaald met het koken van stenen op het strand. Sopi di Piedra werd vroeger gegeten door de armste mensen op het eiland. Doordat men geen geld had om vlees en vis te kopen, verzamelden ze stenen op het strand. Van de stenen werd bouillon getrokken voor de soep. Er zijn verschillende meningen over welke steen nou het beste is om soep te maken. De koraalsteen werd veel gebruikt, maar ook de ronde platte stenen die vaak te vinden zijn op het strand vallen goed in de smaak. Ouderen zeggen dat deze stenen de smaak van de oceaan hebben en je er daarom een heerlijke bouillon van kunt maken. Met dumplings van funchi is de Sopi de Piedra een heerlijk soepje. Bij een restaurant op Boca Sami staat Sopi di Piedra nog steeds op het menu. Funchi ku Flor ( maismeel met bloemen) Vroeger hadden de arme mensen op het eiland een specifiek soort servies. Het was een metalen bord met wit emaille en werd in de volksmond ‘tayo di granit’ (granieten bord) genoemd. Het bord had een blauwe rand en was versierd met gekleurde bloemen. Vaak had men heel weinig te eten. Voor de doorsnee dag was er vaak alleen maar funchi (een soort polenta meel). Als de kinderen uit school kwamen, kregen zij een stuk funchi voorgeschoteld, geserveerd in een tayo di granit’. De kinderen moesten dan de funchi, bij wijze van spreken, dopen (dòp), in de op het bord geschilderde bloem. Er werd hun verteld dat ze zo hun dagelijkse portie vitaminen binnen kregen. Voor de ouders was deze leugen makkelijker te vertellen dan de keiharde waarheid dat er eigenlijk geen geld was voor echte groenten en vlees!
Door Rudy Henriquez op woensdag 5 oktober 2016
Kent dushi Kòrsou nog steeds schotten? Ik groeide op in een aparte tijd, de tijd van ‘een heitje voor een karweitje’, ko’i lechi, de dagelijks voorbijlopende Portugese ijscoman met zijn karretje met belletjes, waar je dan even mee voetbalde, de bakker van de panaderia die het brood ‘s morgens érg vroeg met zijn truck aan huis bracht, het spelen op straat, de onafgesloten huizen, het kamperen in de zoutpannen, zwemmen in de witte, zwarte, steen- en rotsbaaien in al hun kleurenpracht, de aubades met daarna de militaire parade, de Drive in, Cinelandia, Roxy, West End en Centro Pro Arte, het vissen, het jagen, de geweldige dierentuin, de amputatie van Otrabanda door de komst van de brug, pan dushi op school, uiteraard de heerlijke overal loslopende geiten, ieder deed zijn ding. Wat een leven! Ik voel me zeer gepriviligeerd daar opgegroeid te zijn. Maar apart was het wel. Hoewel formeel autonoom, toch vrij koloniaal. “Schoon is de west, is ’t land mijner dromen”: Shell zwaaide er de scepter! Schotten Iedere groep had in die samenleving zijn eigen aparte plek. Als kind kon je voetballen bij Asiento, Oleander, Sithoc, Tamarijn, Willemstad , Stormvogels, Scherpenheuvel of MSV. Alle sportverenigingen hadden hun eigen maatschappelijke achtergrond of zuil zo je wilt. Zo was Asiento de Shellvereniging, Tamarijn vertegenwoordigde de protestanten, Oleander de Surinamers, MSV de marine, Scherpenheuvel de katholieken. De schotten daartussen legden de verhoudingen genadeloos bloot. Met ontzag en verbazing ervoer ik de tevredenheid van de donkere mensen uit het onfortuinlijke segment. De internationale ontwikkelingen gingen niet aan het eiland voorbij, terwijl het voelde alsof de wereld eindigde waar de zee begon. Het dekolonisatieproces van vele landen, de burgerrechtenbeweging in de VS, de moord op Martin Luther King, de Black Panther beweging, Parijs ’68, Woodstock, Hair, de hippies en consorten zouden ieder op hun eigen wijze van invloed zijn. 30 mei 1969 De grootste impact hadden de gebeurtenissen van 30 mei 1969, waarbij Nederland militair ingreep. Punda en Otrabanda stonden in vuur en vlam; de klassenstrijd liep langs raciale lijnen. Als donderslag bij heldere hemel veranderde de politieke elite van ‘wit’ naar ‘zwart’. Zo kregen we in een mum van tijd een zwarte gouverneur, premier en gezaghebber. Er vond een ware renaissance plaats van de zwarte cultuur; zo was de tambú niet langer verboden. Acceptatie door hooliganisme, zou men nu zeggen. Maar was er écht sprake van acceptatie? Ik dacht als idealistische teenager dat de schotten tot het verleden zouden behoren. De cultuur van Woodstock-Hair-hippies en soul versterkte dit gevoel: love & peace all over the place. Ik probeerde er in de jaren ’70 naar te leven, maar de volwassen realiteit en retoriek bleken anders. Nu, decennia later, zijn verhalen over mensen met dreads die de disco niet in mogen en sollicitanten die geen kans maken vanwege hun afro, aan de orde van de dag. Ze worden kennelijk gezien als activist, of zelfs als crimineel. Pais Kòrsou Inmiddels heeft Curaçao ook schotten tussen zichzelf en de voormalige zustereilanden gezet. Op 10-10-10 kregen we de status van Land in het Koninkrijk: pais Kòrsou. ‘Bye, bye’ Nederlandse Antillen! Die aparte status gaf Curaçao nieuwe kansen. Afgelopen met de schuldgeverij voor van alles en nog wat aan de andere eilanden en Nederland: tijd voor hand in eigen boezem! Maar na haast 5 jaar beschouw ik de ontwikkelingen met lede ogen. Onderwijs en gezondheidszorg ‘down the drain’, een tandeloos OM, Veiligheidsdienst naar de knoppen, incapabele en corrupte bestuurders en als klap op de vuurpijl ook nog een politieke moord. In het geheugen gegrift of al ontschoten? Misschien moeten we, door schade, angst en schande wijs geworden, toch maar een provincie worden, zoals de revolutionair van het eerste uur Stanley Brown propageert. Zouden we dan makkelijker ontschotten? Noot van de redactie: Wil je meer weten over Rudy Henriquez? Klik hier.
Door Carmine Palm op woensdag 28 september 2016
30 september zijn er verkiezingen op Curaçao. Caribisch Netwerk maakte in aanloop hiervan een tweeluik van elke partij. Er doen maar liefst 13 partijen mee. Wat willen ze? Je leest het hier. Movementu Progresivo (MP) met lijstrekker Marilyn Moses MP vindt het heel belangrijk om in vrede, harmonie en welvaart het gezin stabiliteit te geven om te ontwikkelen. Daarom wordt de economie gestimuleerd worden en innovaties gesteund. Dus aandacht voor toerisme en kleine bedrijven. Ook moeten onderwijs en gezondheidszorg betaalbaar en toegankelijk zijn voor iedereen. Betere scholing om een duurzame economie te realiseren. Om mensen gezond te houden wil de partij investeren in preventie. Aanpak obesitas door sporten te faciliteren. Movementu Kousa Promé (MKP) met lijsttrekker René Vincent Rosalia MKP wil graag een nieuwe ‘Yu di Kòrsou’. De nieuwe ‘Yu di Kòrsou’ is bewust van zijn identiteit en is bevrijd van mentale slavernij. Ook is hij in staat om samen te werken aan een welvarend Curaçao. Hierbij is het onderwijs heel belangrijk. Maar ook de gezondheidszorg. De partij zet zich vooral in op preventie zoals sporten om obesitas tegen te gaan. De ondersteuning van dit alles begint in de wijken met buurtcentra. Kòrsou di Nos Tur (KNT) met lijstrekker Amparo Dos Santos KNT wil afrekenen met de armoede en ervoor zorgen dat iedereen waardig leeft. Dit wil de partij doen door meer werkgelegenheid te creëren door voorwaarden te scheppen voor lokale investeringen in de economie. De lokale investeerders hoeven de eerste vijf jaar geen winstbelasting te betalen. Hiermee wil de partij het vertrouwen herstellen onder lokale investeerders om zo de ontwikkeling van de economie nieuw leven in te blazen. Ook gaat de pensioenleeftijd terug naar 60 jaar. De AOV-uitkering gaat omhoog naar duizend gulden per maand. Water wordt bij achterstallige schuld niet meer afgesloten en er komen meters voor het vooraf betalen van water. De prijs van water voor huishoudens wordt verlaagd zodat iedereen flessen water kan kopen die beter zijn voor je gezondheid. Un Kòrsou Hustu (UKH) met lijsttrekker Omayra Leeflang UKH staat voor een evenwichtig Curaçao, waar iedereen meetelt. De pijlers van de partij zijn integriteit in de politiek, de gepensioneerden, de blauwe economie als nieuw businessmodel en innovatieve sociale woningbouw. De AOV-uitkering wordt verhoogd van 862 gulden naar 1.050 gulden per maand. Dit geld (7 miljoen gulden) wil de partij halen uit het potje van armoedebestrijding. Ook krijgen pensioneerden een korting bij premiebetaling en hoeven ze geen onroerendzaakbelasting te betalen. De partij wil inzetten op de blauwe economie, een concept van Gunter Pauli. Dit betekent kijken naar overvloed en niet naar schaarste. Curaçao heeft zon, wind en zee in overvloed. Partido Alternativa Real (PAR) met lijsttrekker Zita Jesus-Leito PAR heeft vijf pijlers: onderwijs, werkgelegenheid, goed bestuur, gezondheid-natuur-milieu en de kwaliteit en veiligheid van het leven. Wat betreft onderwijs wil PAR de drop-outs aanpakken, meer technisch onderwijs, meer keuze in het onderwijs en het benutten van de middaguren aan meer sport en cultuur. Om de werkloosheid te verminderen worden mensen zonder een baan en dropouts beter begeleid en gemonitord door sociale instanties. Wat betreft gezondheidszorg staat preventie bij onder andere hoge bloeddruk en diabetes centraal en worden wachtlijsten voor specialisten ingekort. De raffinaderij moet op gasverbranding gaan draaien en zwerfvuil wordt aangepakt. PAR wil de banden met Nederland verbeteren en zo de banden met de Europese Unie aanhalen. Partido Demokraat (DP) met lijsttrekker Geraldine Scheperboer Parris Bij DP staat de ontwikkeling van het kind centraal. DP wil vaderschapswetten introduceren omdat elk kind het recht heeft om te weten wie zijn of haar vader is. Het onderwijs wordt tweetalig: Papiaments en Engels. Zo kan het kind beter leren denken en redeneren. Ook wil de DP investeren in buurtcentra, zodat deze de spil worden in elke wijk. De criminaliteit wordt aangepakt door introductie van een DNA-bank waarin recidivisten worden geregistreerd. Zo kan Justitie misdrijven sneller oplossen. Tenslotte wil de DP dat Punda weer opleeft, zodat er meer toeristische attracties komen, zoals cultuur- en theateractiviteiten. Partido pa Adelanto i Inovashon Soshal (PAIS) met lijsttrekker Alex Rosaria PAIS richt zich op vooruitgang voor iedereen. Pijlers zijn de kwaliteit van het leven, duurzame ontwikkeling en behoorlijk bestuur. Om de kwaliteit van het leven te vergroten, moet de economie groeien. PAIS wil de economie laten opbloeien door de publieke financiën te versterken, overheids NV’s te besturen als privébedrijf en het versimpelen van het toelaten van vreemdelingen. In het onderwijs streeft PAIS naar betere leerkrachten, modernisering van de methodes, aandacht voor de schoolgebouwen, het verhogen van de onderwijsstandaard en een taalbeleid dat rekening houdt met de 20 procent van de bevolking die het Papiaments niet als moedertaal heeft. Ook komen er een ambachtsschool en een community college voor betere aansluiting tussen onderwijs en werk. PAIS wil de veiligheid vergroten door een plan waarin handhaving van de wet en orde, de aanpak van jeugdcriminaliteit en resocialisatie een grote rol spelen. Voor duurzaamheid wil PAIS een alternatief energiebeleid, investeren in eigen landbouw en goed functionerend openbaar vervoer. Patriótiko Adelanto Sosial (PAS) met lijstrekker Charles Cooper PAS vindt de groei van de economie en de toename van arbeidsplaatsen belangrijk. PAS wil het huidige belastingsysteem met verschillende soorten belasting veranderen. De partij wil alle bedrijven categoriseren en één vast belastingtarief heffen. De overheid heeft een begroting van 2 miljard gulden per jaar. Dit belastingsysteem genereert 1,63 miljard gulden voor de staatskas. Dat is bijna 80 procent van de begroting. De resterende 20 procent wordt opgebracht door werknemers via inkomstenbelasting en andere belastingen. PAS wil belasting invoeren op appartementen die worden verhuurd aan toeristen, 20 tot 30 procent van het Eilandelijk Ontwikkelingsplan (EOP) herzien en een nieuw toerismeplan invoeren. Dit plan is onlangs door het parlement goedgekeurd. Partido Nashonal di Pueblo (PNP) met lijsttrekker Humphrey Davelaar De mens staat centraal bij PNP en vanuit dit punt worden economie, justitie en goed bestuur geregeld. De economie maakt goed onderwijs en sociale voorzieningen mogelijk. PNP creëert een infrastructuur die bewoners kansen geeft. Verder wil de PNP Curaçao verder ontwikkelen op het gebied van duurzaamheid en IT. Duurzaamheid door meer zelf te produceren en de agrarische activiteiten terug te brengen. Wat IT betreft, streeft PNP naar een ‘smart nation’: een vooruitstrevend kenniscentrum voor de digitalisering van processen en het verhogen van connecties. E-government, een elektronisch paspoort voor de zorg, een chipknip voor de bus en systemen die met elkaar communiceren. Pueblo Soberano (PS) met lijststrekker Jaime Cordoba Voor PS is Curaçao nog steeds in aanbouw en wil het werk dat zijn ministers begonnen zijn bij de sectoren onderwijs en gezondheidszorg, afmaken. Bij de gezondheidszorg wil de partij de wachttijd om een afspraak te krijgen bij een specialist verkorten tot drie weken. Ook wil de partij graag dat men teruggaat naar het systeem van wijkartsen, waarbij de huisarts als een wijkarts moet werken. Naast het afmaken van lopende zaken wil de partij ook komen met innovatie voor de jeugd. Een van de vernieuwingen is een ministerie voor jeugdzaken. Het is de bedoeling om in de toekomst alles wat de jeugd aangaat weg te halen bij de andere ministeries en onder te brengen bij één ministerie. MAN met lijststrekker Hensley Koeiman De vijf pijlers van de partij zijn Onderwijs, Economie, Criminaliteit, Welzijn en Sport. MAN wil tien doelen nastreven zoals het creëren van een sportfonds voor jonge talenten, het verhogen van het minimumloon en het verhogen van de pensioensleeftijd. Onderwijs dient verder te gaan dan het kennisdeel. Kunst, cultuur en sport spelen een grotere in het onderwijs. MAN wil de wijken in zodat mensen zich veilig voelen, gewaardeerd worden en niet geïsoleerd raken. Ook heeft MAN een wetsvoorstel ingediend om een Algemeen Pensioen verplicht te stellen. Tenslotte wil MAN meer banen creëren. Propósito pa Kòrsou (Pro Kòrsou) met lijsttrekker Ivar Asjes  Pro Kòrsou staat voor solidariteit, sociale rechtvaardigheid en deelname van alle burgers. Om de economie te stimuleren wil Pro Kòrsou de Isla raffinaderij en de installaties op Bullenbaai moderniseren, het woningbouwproject op Wechi afmaken en het plan voor toeristische ontwikkeling op Oostpunt voortzetten. Pro  Kòrsou gelooft in een betere balans tussen het financiële en het sociaal-culturele, met aandacht voor goede opleidingen, kwalitatief goede gezondheidszorg en een optimale sociale zorg. Naast het stimuleren van de economie vindt de partij dat er geïnvesteerd moet worden in mensen via een strategisch plan voor voortdurende educatie. Verder wil de partij de gezinnen op Curaçao ondersteunen. Een van de initiatieven is schuldsanering voor arme gezinnen. Movementu Futuro Kòrsou (MFK) met lijstrekker Gerrit Schotte Het doel van de MFK is een duurzaam Curaçao, waar het volk in een gezonde en veilige natie leeft. De belangrijke punten zijn het voortzetten van het nationale plan voor de verbetering van wijken en het invoeren van een open beleid, door middel van een digitaal platform. De MFK wil de ondernemerscapaciteit ontwikkelen om zo werkgelegenheid te scheppen. De partij wil kwalitatief goed onderwijs, zodat de multiculturele en meertalige bevolking kan werken in de lokale financiële dienstverlening en toerisme. Ook wil de MFK de economische groei versnellen door het aantrekken van ‘young professionals’ die naar Curaçao emigreren. De partij wil tussen de 1500 en 3000 arbeidsplaatsen creëren, met projecten die worden gesteund door lokale en buitenlandse investeringen. De overstap naar fossiele brandstoffen maakt Curaçao onafhankelijk van het huidige energiebeleid. Tenslotte wil de partij een wet introduceren dat ook parlementariërs door directe stemmen van het volk gekozen kunnen worden.