Door redactie op woensdag 2 maart 2016
Binnen de Europese Unie hebben de voormalige Nederlandse Antillen en Aruba de status van Landen en Gebieden Overzee (LGO). Wat betekent dat eigenlijk voor de eilanden? De LGO zijn landen of gebieden die een speciale relatie met een van de lidstaten van de Europese Unie (EU) hebben. Dit is zo sinds 1958, toen de Europese Economische Gemeenschap (EEG), tegenwoordig de Europese Unie, is opgericht. Vanaf het begin zijn de LGO bij de EU betrokken geweest. Welke landen en gebieden overzee? Het gaat om voormalige koloniën van Groot Brittannië, Frankrijk, Denemarken en Nederland, waaronder Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Het gaat in totaal om 22 landen en gebieden overzee verspreid over de hele wereld. Wat zijn de kenmerken van de LGO's? · LGO´s maken geen deel uit van het grondgebied van de Europese Unie (EU), maar ze worden met de EU geassocieerd. · De onderdanen hebben de nationaliteit van de lidstaten waartoe zij behoren. · De LGO's behoren grondwettelijk gezien bij vier lidstaten (Denemarken, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) en zijn dus geen onafhankelijke staten. · Het afgeleide recht van de EU is niet rechtstreeks op de LGO van toepassing. De Raad van de Europese Unie moet specifiek de regels vaststellen die voor de LGO gelden. · De elementen met betrekking tot individuen die alle burgers van de Europese Unie betreffen (met name het burgerschap van de Europese Unie en de mensenrechten) gelden wel voor de onderdanen van de LGO. Wat zijn de doelen van de LGO’s? · Het onderhouden van nauwe economische banden tussen de EU en de LGO´s, bijvoorbeeld door het bevorderen van handelsovereenkomsten; · het bevorderen van het concurrentievermogen en duurzame ontwikkeling van de LGO´s; · het naar buiten dragen van EU-normen en waarden (zoals vrijheid, democratie); · het bevorderen van samenwerking tussen de LGO´s en derde partijen. Wat betekent Octa? De Landen en Gebieden Overzee hebben zich georganiseerd in de Octa (Association of the Overseas Countries en Territories). Dit genootschap heeft als doel het bevorderen van economische en sociale ontwikkeling binnen de LGO´s en het opbouwen van nauwe economische betrekkingen tussen de LGO´s en de Europese Unie. Al sinds 2000 zijn vertegenwoordigers van LGO's in Brussel gestart met overleggen om gezamenlijke visies te ontwikkelen voor het LGO-beleid. De Europese Commissie bereidt dat beleid voor en de Raad van Ministers van de EU stelt het beleid vast. Wat doet Curaçao in de Octa? De Octa telt 22 leden en kent een roulerend voorzitterschap voor de jaarlijks georganiseerde ministeriële conferentie. Vanaf februari 2015 is de Minister President van Curaçao voorzitter van de Octa geweest. Curaçao heeft nu het voorzitterschap overgedragen aan Aruba. Het voorzitterschap van Curaçao is volgens het Antilliaans Dagblad geruisloos verlopen. Minister President Whiteman en diens voorganger Ivar Asjes hebben nooit verslag gedaan van hun activiteiten in Octa-verband. Krijgen de LGO’s ook geld van de Europese Unie? De Europese Unie is de grootste donor van ontwikkelingsgelden ter wereld. De LGO’s komen in aanmerking voor de Europese ontwikkelingsfondsen (EOF) en voor de steun van de Europese Investeringsbank (EIB). De Europese Unie reserveert elke vijf jaar een budget voor ontwikkelingssamenwerking in het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). De EU stelt voor elke LGO een budget beschikbaar voor financiële hulp. Voor de LGO´s in het Caribische deel van het Koninkrijk der Nederlanden is tijdens de periode 2014-2020 weggezet (in miljoen EUR): • Curaçao 16,9 • Aruba 13 • Sint Maarten 7 • Bonaire 3,9 • Saba 3,5 • Sint Eustatius 2,4 Blijven de voormalige Nederlandse Antillen en Aruba hun LGO’s status behouden na de wijzigingen van 10-10-’10? Op 10 oktober 2010 werden Bonaire, Saba en Sint Eustatius onderdeel van Nederland. Hun status werd die van openbare lichamen, ook wel aangeduid als bijzondere gemeenten. De Nederlandse Antillen hielden toen op te bestaan. De drie eilanden behielden in eerste instantie hun LGO-status binnen de EU. Curaçao en Sint Maarten werden net als Aruba autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden en behielden ook de status van LGO. Wat betekent UPR? Er wordt al geruime tijd nagedacht om van Bonaire, Saba en Sint Eustatius, de LGO-status te wijzigen in een UPR-status (Ultra Perifere Regio’s). Een voordeel van de UPR-status is dat het eilanden onderdeel worden van Europa. De officiële munteenheid (vanaf 1 januari 2011 de Amerikaanse dollar) van deze eilanden zal dan hoogstwaarschijnlijk ingewisseld moeten worden voor de euro. De keuze voor een eventuele UPG-status is overigens niet alleen aan het Koninkrijk en de betreffende landen, maar gaat alle lidstaten van de Unie aan. Daarom vergt een dergelijk traject gemiddeld zo’n 5 jaar.
Door redactie op vrijdag 26 februari 2016
Het Openbaar Ministerie (OM) op Curaçao heeft drie jaar gevangenisstraf geëist tegen de voormalige premier van dat land Gerrit Schotte. In de strafzaak tegen de Curaçaose politicus Gerrit Schotte is drie jaar cel geëist. Hij zou zich hebben laten omkopen door de Siciliaanse gokbaas Francesco Corallo. Ook zou hij gedurende vijf jaren geen politiek ambt mogen bekleden en gaat het OM geld van hem terugvorderen. Schotte wordt verdacht van vijf strafbare feiten. Welke dat zijn lees je en zie je hieronder. De spotprenten zijn van Facebookpagina Pa Stechi Cartoons. 1. Ambtelijke omkoping en corruptie In 2010 heeft Schotte als ambtenaar geldbedragen aangenomen van F. Corallio en heeft de partij MFK opgericht. Daarmee werd Schotte een 'trekpop, een marionet' van een man die wordt gelinkt aan de Italiaanse maffia.   2. Valsheid in geschrifte In 2010 heeft Gerrit Schotte facturen van het bedrijf Vanddis vals opgemaakt. Op deze facturen staat vermeld dat het bedrijf Vanddis werkzaamheden heeft verricht voor het bedrijf B+ van F. Corallo. 3. Witwassen van geld Witwassen van geld dat op basis van valse facturen via bankrekeningen in het buitenland terecht zijn gekomen bij Gerrit Schotte. 4. In bezit hebben van jammers Jammers zijn apparaten waarmee je het telefoonverkeer kan verstoren. 5. Valsheid in geschrifte Het verduisteren van een diplomatiek paspoort. Schotte had dit document als vermist opgegeven, later werd het gevonden in een kluis van het bedrijf Vanddis.   En niet vergeten.
Door Carmon op dinsdag 16 februari 2016
Nederlanders uit Europees Nederland vestigen zich graag in Caribisch Nederland. Tussen 2010 en 2014 verhuisden 3.400 inwoners van het Europese deel van Nederland naar een van de drie eilanden van Caribisch Nederland. Dit meldt Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Caribisch Nederland bestaat uit drie eilanden. Van de drie is Bonaire het grootst met 18.000 inwoners. Sint Eustatius heeft 3. 960 inwoners en Saba, het kleinste eiland, heeft 1.920 inwoners. Toename bevolking wegens migratie Tussen 2010 en 2014 is de bevolking van Caribisch Nederland gegroeid met bijna 3.800 inwoners. Dat is grotendeels toe te schrijven aan de migratie en in veel mindere mate door natuurlijke aanwas (geboorten). De nieuwe bewoners kwamen voor het overgrote deel uit Nederland. Ook migratie vanuit Midden- en Zuid-Amerika, de Verenigde Staten en Canada droegen bij aan deze bevolkingstoename. Verdeling migratie uit Nederland Van de 3.400 Nederlanders uit Nederland waren er 1.750 autochtone Nederlanders. 1.300 mensen uit Nederland was van Antilliaanse herkomst. Onder de Antilliaanse Nederlanders waren er 1.000 van de eerste generatie en 300 van de tweede generatie. Twintigers komen graag Vooral onder 20- tot 30-jarigen van Nederlandse herkomst is Caribisch Nederland in trek. Migratie is normaal gesproken het hoogst onder twintigers en neemt af met de leeftijd. Maar voor Caribisch Nederland is het aantal veertigers dat daarheen migreert verhoudingsgewijs hoog. Dus ook opvallend veel veertigers verkassen naar Caribisch Nederland. Cijfers voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten Ter vergelijking: tussen 2010-2014 verhuisden in totaal ruim 22.000 mensen van Nederland naar Curaçao, Aruba en Sint Maarten. 7.500 autochtone Nederlanders, 11.500 Antilliaanse Nederlanders van de eerste generatie en 3.300 Antilliaanse Nederlanders van de tweede generatie.
Door redactie op vrijdag 12 februari 2016
De World Health Organization (WHO) heeft het oprukkende zikavirus uitgeroepen tot internationale noodsituatie voor de volksgezondheid en hoopt zo dat de bestrijding sneller gaat. Experts vrezen dat het virus zich razendsnel zal verspreiden en dat kan fatale gevolgen hebben. Inmiddels is het virus in 24 landen in Latijns-Amerika en het Caribische gebied aangetroffen. Op Curaçao zijn tot nu toe vier gevallen bekend. Curaçao is dan ook door het Amerikaanse instituut voor de volksgezondheid CDC en de Pan American Health Association (Paho) op de lijst gezet van landen waar zika is geconstateerd. Er is geen negatief reisadvies afgegeven. Maar Curaçao heeft de afgelopen dagen goed carnaval gevierd. Zal na carnaval het aantal zika-gevallen toenemen? Is het zikavirus verspreid tijdens carnaval? Gezondheidsexperts zijn bang dat het zikavirus zich tijdens het carnaval heeft verspreid. De combinatie van de virusepidemie en de miljoenen schaars geklede mensen op straat zijn volgens kenners een 'explosieve cocktail'. Het virus wordt verspreid door de zogenoemde Aedes aegypti-muggen, die begin februari het hoogtepunt van hun paartijd beleven, precies tijdens carnaval. De feestgangers dragen tijdens dit feest geen beschermende kleding. Daarom is waarschijnlijk dat het aantal zika-gevallen zal toenemen. Wat doet Curaçao tegen de zikavirus? Protocol voor zwangere vrouwen   Het ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur (GMN) heeft op basis van het advies van de Pan American Health Association (PAHO), richtlijnen opgesteld voor zwangere vrouwen. In het protocol is vastgelegd hoe medici om moeten gaan met het virus en zwangerschap. Inspectie woningen   Het ministerie is sinds december 2014 bezig met het controleren van muggenbroedplaatsen. In september 2015 volgde de tweede ronde. En toch wordt het ministerie de laatste dagen overspoeld met klachten over zika en muggenbroedplaatsen. Het inspectieteam dat belast is met het elimineren van die broedplaatsen is daardoor voornamelijk bezig met het reageren op klachten, waardoor het reguliere werk in het gedrang komt. Zwerfvuil   Een andere belangrijke factor is het ophalen van (zwerf)vuil. Tijdens een project dat in december 2014 is gestart en drie maanden duurde is er ruim 3,6 miljoen kilo vuil verzameld. Op illegale stortplaatsen werd nog eens 2,6 miljoen kilo vuil aangetroffen. Medio september 2015 is er ook zo’n actie uitgevoerd, waarvan echter (nog) geen cijfers bekend zijn. Het is de bedoeling dat het project wordt uitgebreid. Maar volgens Melvin Cijntje van de partij Pueblo Soberano (PS) is de overheid zelf de grootste vervuiler en de laatste tijd worden steeds meer illegale stortplaatsen door de burger ontdekt. Campagne   Op de televisie- en radiokanalen zijn er reclamespots. De informatie wordt ook via de Facebook-pagina van het ministerie verspreid: GMN TV. Ook worden er posters geplakt op diverse locaties op Hato. Speciaal informatienummer   Er is een speciaal informatienummer (9345) voor zika. Volgens de minister van GMN komen per dag zo’n tien à vijftien vragen binnen van bezorgde mensen en klachten over vuildump. De Amigoe (een krant op Curaçao) heeft meerdere keren naar het nummer gebeld, maar niemand nam op. Het ministerie is nu bezig met het beschikbaar stellen van een 0800-nummer. Welke maatregelen kun je zelf treffen? Mocht je toch op reis besluiten te gaan, volg dan de volgende regels: Draag bedekkende kleding Smeer onbedekte huid in met een muggenwereldmiddel dat DEET bevat. Voor kinderen en zwangere vrouwen geldt wel: mijd concentraties boven de 30%. Slaap altijd onder een klamboe of in een muggenvrije ruimte. Voor vrouwen die zwanger zijn of zwanger willen worden, wordt aangeraden het reisadvies van de WHO en de Nederlandse overheid te volgen. Wat is het zikavirus? Het zikavirus is een virus dat wordt verspreid door zogenaamde Aedes-muggen. Door het oplopen van het virus kan iemand zika koorts krijgen. Meestal verloopt de ziekte vrij mild, maar er zijn aanwijzingen dat een infectie tijdens de zwangerschap kan leiden tot bepaalde neurologische geboorteafwijkingen (microcefalie), al is er nog geen wetenschappelijk bewijs gevonden voor dat verband. De Aedes-muggen verspreiden, naast het zikavirus, ook dengue en chikungunya. De muggen zijn vooral tijdens daglicht actief en leven vooral in stedelijke gebieden. Wat zijn de symptomen? Het zikavirus is een relatief mild virus. Een groot deel van de mensen die het virus oplopen hebben geen last van symptomen. Mochten er toch symptomen optreden, zijn dat de volgende: Spier- en gewrichtspijn vaak in handen en voeten Plotselinge koorts Oogontsteking Huiduitslag vaak beginnend met het gezicht Gevoelloosheid Minder vaak: hoofdpijn, gebrek aan eetlust, overgeven, diarree en buikpijn Waar komt het voor? Het zikavirus is al ontdekt in Centraal- en Zuid-Amerika, de Caraïben en Zuidoost-Azië. De WHO verwacht dat het virus zich naar nog meer landen zal verspreiden. Op dit moment komt het virus vooral veel voor in de volgende landen: Barbados, Frans-Guyana, Mexico, Thailand, Bolivia, Guadeloupe, Nicaragua, Venezuela, Brazilië, Guatemala, Panama, Virgin Islands, Colombia, Guyana, Paraguay, Curacao, Haiti, Puerto Rico, Dominicaanse Republiek, Honduras, Salomonseilanden, Ecuador, Kaapverdië, Saint-Martin, El Salvador, Martinique en Suriname. Is er een behandeling voor de besmetting? Nee, momenteel zijn er geen medicijnen beschikbaar om het zikavirus te behandelen. Nu WHO heeft gesproken van een ‘wereldwijde noodsituatie’ zal er wel alles aan worden gedaan zo snel mogelijk een vaccin op de markt te brengen. Gevolgen besmetting De gevolgen van het oplopen van het zikavirus zijn meestal te overzien. Bovendien kun het virus hoogstwaarschijnlijk maar eenmaal oplopen. Na een infectie met het virus, ben je de rest van je leven immuun. Bovendien heeft het oplopen van het virus geen invloed op een mogelijke zwangerschap in de toekomst. Voor zover bekend is het virus binnen drie weken na infectie uit het lichaam verdwenen. Vanaf dat moment vormt het virus dan ook geen gevaar meer voor een ongeboren kind.
Door Carmon op dinsdag 22 december 2015
Terugblikkend op het jaar 2015 kunnen wij stellen dat wij erg tevreden zijn over wijze waarop onze trouwe baat013.nl bezoekers en facebookvrienden onze inspanningen hebben gewaardeerd. Een zeer welgemeende dank je wel aan iedereen die direct en/of indirect een bijdrage heeft geleverd. Wij gaan door en kijken er graag naar uit om jullie ook in het komende jaar 2016 door een Antilliaanse bril te informeren over relevante nieuws, bijzondere en opvallende mensen, gebeurtenissen en wetenswaardigheden.  De redactie van baat013.nl neemt een winterbreak en gaat op woensdag de 27 januari a.s. weer van start met nieuwe publicaties op deze site. Op onze Facebook-pagina beraad antillianen arubanen tilburg kunt u ons blijven volgen en onder andere genieten van de kerst- en nieuwjaarstemming. De redactie wenst u, uw familie en uw vrienden fijne eindejaarsfeestdagen en vooral veel geluk, kracht, wijsheid en gezondheid in 2016.
Door redactie op donderdag 26 november 2015
Tijdens de intocht van Sinterklaas op Curaçao dit jaar is geprotesteerd tegen Zwarte Piet. In verschillende media stond dat dit voor het eerst was. Maar klopt dat wel? De actie werd georganiseerd door Fundashon Museo Tula. Ze hadden als leus ‘Piet bai flit’ oftewel ‘Piet donder op’. Fundashon Museo Tula wil niet alleen Zwarte Piet, maar het hele Sinterklaasfeest op Curaçao afschaffen. Daarom werd er bij de intocht geprotesteerd. Populair feest Ook op Curaçao wordt dit kinderfeest gevierd met de intocht van Sinterklaas. Het feest is heel populair. De intocht was zaterdag 21 november. Op een sleepboot kwamen de goedheiligman en de pietermannen de haven binnenvaren. Na een warm onthaal vertrok de stoet naar het Brionplein te Otrobanda voor een groot feest. Meer discussie In 2011 was het eerste protest in Nederland. De Curaçaose Kunstenaar Quincy Gario en zijn groep droegen bij de intocht een T-shirt met ‘Zwarte Piet is Racisme’. Sindsdien staat Nederland op zijn kop vanwege de Zwarte Pieten-discussie. Door de actie van Gario in Nederland werd er op Curaçao meer gediscussieerd over Zwarte Piet. Maar er waren geen protesten of demonstraties. Wel stil protest In 2011 was er wel een openlijk protest tegen de Goedheiligman en zijn zwarte Pieten. Onbekenden hingen een spandoek bij de vestingmuren van het Plaza Hotel. Daarop stond in het Papiaments dat het Sinterklaasfeest racistisch is. Subsidie intrekken Ook dreigde de regering Schotte de subsidie voor het 'Nederlandse feestje' in te trekken, nadat Quincy Gario was opgepakt bij protesten tijdens de Sinterklaasintocht in Dordrecht. Politiek De emoties rond het kleurrijke kinderfeest bestonden op Curaçao, maar speelden nauwelijks een rol. Onder aanvoering van Helmin Wiels leek in eerste instantie ook Zwarte Piet op Curaçao een kort leven beschoren. De sentimenten waren daarbij niet zozeer gericht tegen een mogelijk racistisch element, maar meer tegen het Nederlands karakter van het kinderfeest. Na de dood van Wiels verstomde de discussie. Andere politieke partijen op Curaçao hadden in het verleden vaker aangegeven tegen de koloniale verklaring van Zwarte Piet te zijn. Maar de intocht ging altijd door met subsidie van de regering. Regenboogpieten De discussie die voorzichtig ontstond werd in de kiem gesmoord door de Pakjesboot door een regenboog te laten varen en ook gekleurde Pieten in te voeren. Sinterklaas had behalve Zwarte Pieten ook gekleurde Pieten meegenomen naar het Caribische deel van het Koninkrijk. In het gevolg van de Sint waren onder meer roze, blauwe, groene en gele Pieten te zien. Blanke school In 2014 klonken opnieuw wat tegengeluiden. Opvallend genoeg vanuit een overwegend blanke, Nederlandse school. De vier jaar geleden vanuit Nederland naar Curaçao verhuisde Eveline Wouters startte toen een petitie om "de racistische Zwarte Piet" van haar school te weren en blies daarmee de discussie op het eiland nieuw leven in. Verbreding protest En nu lijkt het protest te verbreden. De eerste demonstratie tegen Zwarte Piet is een feit. En een ander detail; het Sinterklaasfeest moet het nu doen zonder financiële steun van de overheid. De commercie heeft dit jaar extra geld gestoken in de Sinterklaas-business.
Door redactie op woensdag 18 november 2015
Op 18 december mogen de inwoners van Bonaire hun mening geven over de huidige band met Nederland. Dat doen ze in een referendum. De kiezers spreken zich uit over de vraag of ze het eens zijn met de invulling die in 2010 is gegeven aan de directe band met Nederland. Sinds Bonaire op 10-10-2010 een ‘bijzondere gemeente’ van Nederland werd, is de onvrede over de relatie met Nederland toegenomen. De Bonairianen zijn vooral boos over de prijsstijgingen, de toegenomen armoede en het slechte onderhoud van de wegen. Ook zijn er spanningen tussen het groeiend aantal Europese Nederlanders op het eiland en de geboren en getogen Bonairianen. De bevolking moet zich uitspreken Volgens het internationaal recht kan de bevolking van Bonaire zich nog steeds uitlaten in een zelfbeschikkingsreferendum over haar staatkundige status na het uiteenvallen van de Nederlandse Antillen op 10 oktober 2010. Zo’n referendum kan dan alsnog worden gehouden. Drie mogelijkheden bij zelfbeschikking De Verenigde Naties geeft bij zelfbeschikking drie mogelijkheden: 1. onafhankelijkheid, 2. integratie binnen het voormalig moederland en 3. vrije associatie met een onafhankelijk land (dat kan het voormalig moederland maar mag ook een ander land zijn). Directe band met Nederland Bonaire sprak zich op 10 september 2004 tijdens een referendum uit voor een directe band met Nederland. In de Slotverklaring van 11 oktober 2006 is overeengekomen dat Bonaire de status van openbaar lichaam kreeg in de zin van artikel 134 van de Nederlandse Grondwet. Bonaire is per 10 oktober 2010 onderdeel geworden van het Nederlandse staatsbestel. Niet volgens het referendum Toch kan de uitkomst van het referendum van 2004 niet zonder meer worden uitgelegd als een wens om openbaar lichaam te zijn. Dus wat Bonaire in 2010 werd, was dat wel in overeenstemming met de uitkomst van het referendum in 2004? Een voorafgaand referendum Daarom is het wenselijk voorafgaand in een afzonderlijk referendum aan de bevolking van Bonaire de vraag voor te leggen of zij het eens is met de manier waarop sinds 2010 inhoud is gegeven aan de 'directe band' met Nederland. Waar gaat het referendum over Eilandbewoners mogen zich uitspreken over de vraag of ze het eens zijn met de invulling die is gegeven aan de ‘laso direkto’, de directe band met Nederland. Het gaat over de manier waarop Bonairiaanse en Nederlandse bestuurders na 2004 de directe band hebben uitgewerkt in een openbaar lichaam. Drie pogingen referendum Het bestuur van Bonaire ondernam al eerder drie pogingen om de bevolking van Bonaire te raadplegen in een referendum. De laatste poging op 17 december 2010 mislukte omdat slechts 35 procent van de stemgerechtigden kwam opdagen terwijl 51 procent vereist was. Uitkomst Er is dus nog steeds geen geldige uitspraak van de bevolking. Vandaar het nieuwe referendum op 18 december 2015. De vraag Het referendum op Bonaire van 18 december gaat over de vraag: ‘Bent u het eens met de invulling die is gegeven aan de directe band met Nederland?’ De vraag wordt in het Papiaments en Nederlands gesteld. De vraag kan alleen met ja of nee worden beantwoord. Kiezers stemmen ja Als de meerderheid ‘ja’ stemt, betekent dit dat de uitkomst van het in 2004 gehouden referendum, waarbij gekozen werd voor een ‘directe band met Nederland, alsnog kan worden beschouwd als instemming met ‘integratie’. Dus met mogelijkheid 2 in de drie mogelijkheden bij zelfbeschikking van de Verenigde Naties. Kiezers stemmen nee Maar stemt meer dan de helft van de kiezers voor ‘nee’, dan kan de Eilandsraad besluiten om een nieuw referendum te organiseren over zelfbeschikking. Dan kunnen de kiezers zich uitspreken over de staatkundige status. In dat referendum gaat het dan over de drie genoemde mogelijkheden: 1. Opkomst van een soevereine staat: onafhankelijkheid 2. Integratie met Nederland 3. Vrije associatie met Nederland (of enig ander land)
Door redactie op woensdag 4 november 2015
Officieel is het al een tijdje herfst en dat is duidelijk te merken. De dagen worden korter en langzaamaan ook kouder. Tijd voor vallende bladeren, seizoen groenten en… winterkost! De vier seizoenen in Nederland bepalen grotendeels wat we door het jaar heen eten. In de herfst eten we typische seizoengroente, zoals pompoen en verschillende soorten paddenstoelen. In de winter staan er veel verschillende stamppotten en erwtensoep op het menu. Groenten De seizoengroenten die prima groeien bij lage temperaturen en volop verkrijgbaar zijn, zijn pastinaak, knolselderij en groene kool. En ook spruitjes, boerenkool, winterpostelein, koolraap, zuurkool, winterwortel en rode biet zijn groenten die bij dit seizoen horen. Wintergroenten zijn rond deze periode vaak goedkoper dan groente van ver. Winterkost recepten Typische gerechten die nu op tafel komen zijn erwtensoep boordevol vlees, rookspek, rookworsten en natuurlijk knolselderij. En ook allerlei stamppotten aangevuld met een stuk vlees zoals andijviestamppot, zuurkoolschotel, boerenkool, spruitjesstamppot en hutspot (met wortelen en ui). Antillianen Eten Antillianen deze typische Hollandse gerechten als snert en stamppot? Nee, helaas. Slechts 14 procent eet ‘wel eens’ gestampte andijvie, zuurkool of boerenkool. Dit blijkt uit een onderzoek van het bureau MCA Communicatie uit 2008. Onder autochtone Nederlanders is stamppot wel in trek. Maar liefst 78 procent eet het ‘wel eens’. Erwtensoep bevalt de Antilliaan al iets beter. 23 procent van de ondervraagden eet ‘wel eens’ erwtensoep. Ook Nederlanders moeten overigens relatief weinig hebben van snert. Van de ondervraagden zegt 66 procent de soep wel eens te eten. Uitdaging Kloppen deze cijfers nog? De redactie van Baat wil graag weten hoeveel Antilliaanse Nederlanders nu erwtensoep of stamppot eten. En anders wat dan? Wat is jouw favoriete winterkost? Geef hieronder je antwoord!
Door redactie op donderdag 24 september 2015
Het Papiaments, sinds 2007 een officiële taal op de Nederlandse Antillen, is rijk aan kleurrijke en grappige uitdrukkingen en zegswijzen waar je zowel vrolijk als verdrietig van kunt worden. Veel daarvan stammen nog van vroeger en worden tegenwoordig minder gebruikt. Maar gelukkig zijn er steeds meer jongeren die er belangstelling voor hebben en ze ook meer gebruiken in het dagelijks leven. Daarom besteedt BAAT013 geregeld aandacht aan deze vanuit het leven gegrepen spreekwoorden en gezegden. Hieronder een paar voorbeelden waarbij de Papiamentse uitdrukking vetgedrukt wordt weergeven met daaronder het Nederlandse equivalent of omschrijving. Hoewel het Papiaments maar in een klein taalgebied wordt gesproken is aan onderstaande spreekwoorden en gezegden te zien met hoeveel creativiteit, humor en liefde deze taal zich heeft weten te ontwikkelen en handhaven. Er bestaan twee hoofdvormen van het Papiaments, die vooral in spelling van elkaar verschillen. Het Papiamento dat wordt gesproken op Aruba heeft een etymologisch georiënteerde spelling, terwijl Papiamentu, dat gesproken wordt op Curaçao en Bonaire, fonetisch gespeld wordt. Chupòn no ta yena un yu su barika: Blijf iets dat hoe dan ook moet gebeuren niet steeds maar uitstellen. Mihó mitar glas yen ku henter un glas bashí: Beter een half ei dan een lege dop. Beter iets dan helemaal niets. No ta tur dia ta Pasku. Tur dia no ta lechi dushi: Het is niet altijd rozegeur en maneschijn. Bo no meste pone pushi kwida piská: Je moet de kat niet op het spek binden. Gladys ta bas di redu. Henter ora e ta kana bati bleki: Gladys is een eerste klas roddelaar. Zij doet als maar roddelen Gai ta kanta ora galinya kaba di pone webu: Met andermans kleren pronken. Doctor da Costa Gomez a yega di bisa: “Mi ta un yagdó ku konose mondi”: Doctor da Costa Gomez heeft ooit gezegd: “Ik ken mijn papenheimers wel”. Anzwé chikitu tambe ta kwe piská: Je moet niemand onderschatten. Wilfrido ta moneda di dos kara: Wilfrido is onbetrouwbaar. Hij schaakt op twee borden. Danki di mundu ta pishi di yewa: Dank voor stank krijgen. Riba mi dia di kasamentu mi tabata sintimi manera un puta den misa: Op mijn trouwdag was ik als een kind zo zenuwachtig. Kada kachó tin ku lembe su mes webu: Een ieder moet zijn eigen boontjes doppen. Ora buriku muri, warawara ta hasi fiesta: De een zijn dood is de ander zijn brood. Pa skapa di kachó, konènchi ta drenta den infrou: Een kat in nood maakt rare sprongen. Kargadó di saku largu no ta konfia su kambrada : Zo als de waard is vertrouwt hij zijn gasten. Muhé por pone diabel su boka keda baba: Je moet vrouwen niet onderschatten. Kada pakiko tin su pasobra: Geen oorzaak zonder gevolg. Na tera di galiña, kakalaka no tin palabra: Waar een meerdere komt, moet een mindere wijken. Sende un bela na Dios i un otro na diabel: Twee heren tegelijk dienen. Kachó tin kwater pia ma e no por kana den dos kaminda: Men kan geen twee dingen tegelijk doen. Ook wel: Men kan niet overal tegelijk zijn. Giambo bieuw a bolbe na weya: Een oude vlam is weer opgelaaid, E ta sintá ey pa res i mantek’ibela: Hij zit daar voor spek en bonen. Manchi ta bashí manera ratón di kèrki, E ta kana ku sanka na man: Manchi is zo arm als Job. Hij heeft helemaal niks te makken. Mi no ke ta un pruga den su karson: Ik zou niet graag in zijn schoenen willen staan. Kanaster sin kuminda no ta kue piská: Kosten gaan voor de baat. Blachi bèrdè tin ku seka p’e kai: Alles op z’n tijd. Loke nochi tapa, di dia ta saka: Een leugen komt op den duur altijd uit. Ter afsluiting Weet u wat het Nederlandse equivalent is van deze Papiamentse uitdrukkingen? Plaats dan uw reactie achteraan dit bericht! · Kaminda djente ranka, lenga ta pasa. · E no a rèkè ni mèkè. · Meste grawatá kaminda ta kishikí. Zie ook: Oude uitdrukkingen en gezegden in het Papiaments deel 1
Door redactie op donderdag 17 september 2015
De vakantieperiode is voorbij. Wie in deze periode naar de Antillen is gegaan, deed dit per vliegtuig. Het is een verre vliegtuigreis en je doorkruist een aantal tijdszones. ‘Heb jij last van een jetlag?’ is een vraag die je dan vaak hoort. Maar wanneer heb je er het meeste last van? Als je aankomt op Curaçao of als je aankomt in Nederland? Een jetlag is de verstoring van het natuurlijke slaap/waakritme die optreedt wanneer iemand in korte tijd, bijvoorbeeld per vliegtuig, naar een plaats op aarde gaat waar het volgens de plaatselijke tijd aanzienlijk vroeger of later is dan op de plaats van vertrek. Doordat je op korte tijd een groot aantal tijdszones doorkruist, raakt je biologische klok (of bioritme) soms ontregeld. En dit kan voor onaangename neveneffecten zorgen. Wat is een jetlag? Ons 24 uur ritme van slaap en activiteiten wordt beheerst en gereguleerd door onze biologische klok in de hersenen. Dat is geen zichtbare tikker maar een gevoelsklok. Deze biologische klok wordt elke dag op tijd gezet door het daglicht en is aangesloten op het eind van je oogzenuw. Daar komen de signalen van licht en donker binnen waardoor je hersenen weten of het al tijd is om te gaan slapen of dat je nog wel een filmpje kunt kijken. Biologische klok raakt in de war Zo’n klok kan het moeilijk krijgen wanneer je naar een verre tijdzone vliegt. Je biologische klok verwacht duisternis maar krijgt een portie extra licht of andersom. Hierdoor raakt die klok in de war en dat kan soms een paar dagen duren. Daarnaast moeten ook je organen zich aanpassen aan de nieuwe situatie en tijd. Je al bijna slapende nieren en lever moeten ineens langer doorwerken. Dat zou jij waarschijnlijk ook niet leuk vinden en daarom gaan ze klagen bij je hersenen met als gevolg hoofdpijn, klachten in de maagstreek of somberheid. Jetlag symptomen en signalen Een jetlag kan je herkennen aan verschillende symptomen na een vliegreis. Het belangrijkste symptoom is extreme vermoeidheid. Dit kan zelf zo erg zijn dat je er ziek van wordt. Daarnaast kan je last krijgen van verschillende lichamelijk en psychische klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn, maagklachten, slechte concentratie, pijnlijke gewrichten en zelfs geheugenverlies. Hoe meer tijdzones je passeert, hoe meer last je kunt krijgen van jetlag symptomen. Niet iedereen heeft evenveel last van een jetlag Ongeveer driekwart van de reizigers heeft last van een jetlag, maar niet iedereen is even gevoelig voor de effecten daarvan. De ene persoon heeft het er moeilijker mee dan de andere. Er zijn mensen die na een goede nachtrust snel zijn aangepast aan het nieuwe ritme. Anderen hebben na een lange vliegreis soms wel dagenlang last van een jetlag. Over het algemeen geldt: hoe ouder, hoe minder last. Vrouwen hebben doorgaans iets meer last van een jetlag dan mannen. Je vliegt naar Nederland Mensen die naar het noorden of zuiden reizen, krijgen geen jetlag omdat ze geen tijdzones doorkruisen. Als je naar het oosten (bijvoorbeeld van de Antillen naar Nederland) reist heb je het meest last van een jetlag, dit omdat je bij elke doorkruiste tijdzone een uur verliest. Je vliegt naar de Antillen Bij het reizen naar het westen (bijvoorbeeld van Nederland naar de Antillen) krijg je wel een jetlag, maar omdat je bij elke doorkruiste tijdzone een uur er bij krijgt wen je meestal makkelijker aan het tijdsverschil. Maar een jetlag wordt ook veroorzaakt door een andere omgeving, andere gebruiken en door de opwinding van vakantie. De vliegreis om op een bepaalde bestemming te komen is bovendien een aanslag op het menselijk lichaam. Een paar dingen die je tegen een jetlag kunt doen · Geef zo min mogelijk gehoor aan je biologische klok. Kruip dus niet bij aankomst direct onder de wol als het nog middag is, maar probeer zo lang mogelijk wakker te blijven. Is het op de plaats van bestemming al avond, maar ben je nog niet moe? Ga dan toch gewoon naar bed. Je lichaam past zich op deze manier het snelst aan. · Blijf overdag zoveel mogelijk in daglicht, liefst in de felle zon. Je lichaam krijgt zo meer signalen dat het dag is, en zal minder snel in de slaapstand schieten. · Zorg ’s avonds voor een hele donkere kamer. Gebrek aan licht stimuleert het slaapproces in je hersenen. · Kun je ’s avonds de slaap echt niet vatten, dan kun je melatonine slikken. Dit stofje wordt door de pijnappelklier aangemaakt in de hersenen en zorgt ervoor dat je slaperig wordt. Melatonine in een pilletje heeft datzelfde effect. Slik melatonine ongeveer een half uur voor het naar bed gaan.