Door redactie op woensdag 4 juli 2018
"Antillianen zijn het vaakst verdacht." Het is zomaar een krantenkop, zoals Antillianen wel vaker negatief in het nieuws komen. Als je niet beter zou weten zou je denken dat het woord Antillianen synoniem staat voor schorriemorrie. Het beeld bestaat in Nederland dat Antillianen luie criminelen zijn. Geert Wilders is ze dan ook liever kwijt dan rijk: "We willen afscheid nemen van de Antillen. Wij gunnen de eilanden volledige soevereiniteit, hoe eerder hoe beter." Als de eilandbewoners zich vol willen proppen met verdovende middelen is dat prima. Maar dan wel op de Antillen. Hier zijn ze niet welkom. Behalve als ze getalenteerd zijn. Dan zijn namelijk wel welkom, zoals dat ook geldt voor andere bevolkingsgroepen. Neem profvoetballer Adam Maher. Die moest kiezen tussen het Marokkaanse en Nederlandse voetbalelftal. Hij koos voor Oranje. Terecht volgens verschillende wijsneuzen, want hij was hier immers opgegroeid. Een argument dat ineens niet meer van relevantie is wanneer Maher een uitkeringstrekkende scootersleutelaar was geweest. Antilliaanse topsporters hoeven niet te kiezen. Hun land hield namelijk in 2010 op te bestaan. Internationale sportbonden besloten daarop het lidmaatschap van de Nederlandse Antillen te beëindigen. Indien sporters nog wilden participeren aan toernooien kon dat (voorlopig) alleen nog maar onder de Nederlandse vlag. En zo gebeurde het dat wereldwijd vier miljard mensen keken naar een man in een oranje pakje bij de 100 meter sprintfinale. De eerste Nederlander in de finale van het koningsnummer sinds Tinus Osendarp in 1936 Zijn naam? Churandy Martina. Voor het grote Nederlandse publiek was hij de grote onbekende. Merkwaardig. Het is namelijk al zijn derde deelname aan de Olympische Spelen. Hij won zelfs al eens een zilveren medaille. Of nee, toch niet. Wacht. Toch wel. In de finale van de 200 meter in Beijing, het onderdeel waarop hij ook vanavond uitkomt, werd hij tweede achter de ongenaakbare Usain Bolt. Erg lang kon hij echter niet genieten van zijn resultaat. De Verenigde Staten diende namelijk een protest in, omdat Martina met zijn voet de binnenste baanlijn passeerde. En dat mag niet. De jury diskwalificeerde Martina. De boze Antilliaanse bond spande een arbitragezaak aan bij het CAS. Hun verweer was dat de Amerikanen hun protest te laat hadden ingediend. U leest het goed. Antillianen die ophef maken over niet op tijd zijn. Het zal u dan ook niet verbazen dat de Antillianen hun zaak kansloos verloren. Toch kreeg Martina zijn medaille. Amerikaan Shawn Crawford, opgeschoven naar de tweede plaats vanwege de diskwalificatie van Martina, wilde zo niet winnen en overhandigde hem zijn zilveren medaille. De goedlachse Martina bewijst dat het snel kan gaan. Letterlijk. Niet al te lang geleden was hij zo’n Antilliaan. Tegenwoordig is hij onze Nederlandse held. Hij is blij omdat de Nederlanders blij zijn, en de Nederlanders zijn blij omdat hij blij is. Hij kreeg het voor elkaar om Antillianen voor de verandering eens niet direct met bolletjesslikkers te associëren. Hij maakte van lui relaxed. Heel Nederland zal hem vanavond aanmoedigen. Dat moet de eerst bejubelde Antilliaan vleugels geven, resulterend in een welverdiende medaille. Hup Holland! Met dank aan: Johan Brinkel (http://johanbrinkel.weblog.nl) Website BAAT013 stopt ermee. Dat heb je hier kunnen lezen. We sluiten af door nog een aantal weken succesvolle artikelen uit het verleden opnieuw te plaatsen. Bovenstaand artikel verscheen dus al eerder op deze site.
Door redactie op zaterdag 5 mei 2018
BAAT heeft Sirkulo Antiyano Tilburg (SAT) voorgedragen voor de MAAPP Award 2013. Deze onderscheiding wordt uitgereikt aan vrijwilligers die zich op een uitzonderlijke wijze inzetten voor de Antilliaans/Arubaanse gemeenschap in Nederland. De MAAPP (Movimentu Antiano i Arubano pa Promové Partisipashon) houdt zich bezig met politieke en maatschappelijke ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op Nederlanders van de Antilliaanse en Arubaanse afkomst. Samen met de beraden stimuleert de MAAPP de Antilliaanse en Arubaanse gemeenschap in Nederland om actief deel te nemen in en aan de Nederlandse samenleving. BAAT vindt dat SAT de MAAPP Award verdient en in het zonnetje moeten worden gezet voor hun inzet voor de Antilliaanse/Arubaanse gemeenschap in de afgelopen 50 jaar. Waarom? SAT bestaat 50 jaar De vereniging Sírkulo Antiyano Tilburg (SAT), voorheen Tilburgse Antilliaanse Kring (TAK), is in 1963 opgericht en bestaat dit jaar 50 jaar. SAT werd als studentenvereniging opgericht door een groep Antilliaanse en Arubaanse studenten die toen in Tilburg woonden en studeerden. Van TAK naar SAT Daarna vestigden zich steeds meer Antillianen en Arubanen in Tilburg. Tilburg is inmiddels de vierde Antillianengemeente van Nederland. Daarom werd studentenvereniging TAK na tien jaar omgevormd tot de zelforganisatie en vereniging Sirkulo Antiyano Tilburg en kreeg een eigen verenigingsgebouw.   Woonkamergevoel Door de zeer gedreven inzet van de Antilliaanse en Arubaanse vrijwilligers in Tilburg bracht SAT de Antilliaanse en Arubaanse landgenoten samen. Ze faciliteerde (culturele en sociale)  ontmoetingen, sportactiviteiten en festiviteiten met als doel ‘het ver van huis gevoel’ samen te delen. Door het eigen verenigingsgebouw heerste jarenlang het woonkamergevoel waar je weer even de Antilliaanse en Arubaanse vibe kon voelen.   SAT als voorbeeld In de loop der jaren kreeg SAT steeds meer een maatschappelijke rol en werd (soms tegen wil en dank) de vertegenwoordiger van de Antillianen en Arubanen richting de gemeente Tilburg. SAT heeft ook vaak voor besturen van andere Antilliaanse en Arubaanse organisaties als voorbeeld en model gefungeerd. Rol van behoeder Helaas is door het huidige politieke- en maatschappelijke klimaat in Nederland geen ruimte en draagvlak meer voor de rol van behoeder van de eigen cultuur en identiteit. SAT vervulde die rol jarenlang met verve. Twee jaar geleden heeft de gemeente Tilburg de subsidie van SAT volledig ingetrokken. SAT gaat door zonder subsidie Het typeert de gedrevenheid en vasthoudendheid van de Antilliaanse en Arubaanse vrijwilligers die momenteel met man en macht aan het werk zijn om SAT zonder subsidie zich opnieuw uit te vinden. Met als doel in de huidige moeilijke tijden een rustpunt en anker te zijn voor de Antilliaanse en Arubaanse Tilburgers. BAAT vindt dat de gemotiveerde vrijwilligers van SAT ervoor hebben gezorgd dat SAT de vijftig heeft gehaald. Daarom verdienen zij samen de MAAPP Award 2013. De winnaar van de MAAPP 2013 wordt op zes september bekend gemaakt. Website BAAT013 stopt ermee. Dat heb je hier kunnen lezen. We sluiten af door nog een aantal weken succesvolle artikelen uit het verleden opnieuw te plaatsen. Bovenstaand artikel verscheen dus al eerder op deze site.
Door redactie op woensdag 14 maart 2018
Na kort beraad hebben de initiatiefnemers en de dagelijkse redactie van baat013.nl besloten om te stoppen met de website baat013.nl. Een besluit dat iedereen die erbij betrokken is zeer spijtig vindt. Wij kunnen onze lezers echter geen frequente en informatieve stukken meer aanbieden. Dit door veranderende werkzaamheden van onze redactie. En als er één ding is dat wij als beraad destijds maar ook als baat013.nl hebben beloofd, is dat wij iets goed doen en zeker niet ergens mee doormodderen. Trots Op 1 juni 2012, net na middernacht, ging baat013.nl live. Met deze live-gang gaven alle betrokkenen gelijk aan waar ze voor stonden. De deadline van 1 juni werd gehaald met een uitstekende samenwerking tussen alle vrijwilligers. Deze betrokkenheid, verantwoordelijkheid en gedrevenheid zijn in de loop der jaren uitgegroeid in een website waar iedereen met recht trots op was, gewaardeerd werd door de lezers, een zeer hoge notering had op Google (zonder betaling!) maar bovenal mooie vriendschappen! Het Team Drijvende kracht achter baat013.nl was Carmine Palm. Met haar kleine team bestaande uit Carmon Rienhart (webmaster) en Marjan van Wijngaarden (editor) zorgde zij ervoor dat er wekelijks gepubliceerd werd op de site. De meeste artikelen kwamen ook uit haar koker. Naast de vaste waarden hebben ook anderen bijgedragen met mooie en interessante stukken. Bijvoorbeeld, Joseph “Jopi” Hart, Jeroen Baldwin, Eardly van der Geld, Reggie Curiel, Ramiro Rienhart, Roald Tromp en Mick Homoet. Hoogtepunten In de loop der jaren heeft baat013.nl een stevige online positie verworven. Bij belangrijke gebeurtenissen werd baat013.nl steevast benaderd voor commentaar en/of inzichten. Baat013.nl werd ook benaderd door politieke partijen/ politici die bij de Antilliaanse en Arubaanse doelgroep onder aandacht wilde komen. Ook andere belangengroepen kwamen regelmatig langs om van de werkwijze en successen van baat013.nl te leren. Al met al heeft baat013.nl in haar bijna zesjarig bestaan de nodige hoogtepunten beleefd. Met als belangrijkste hoogtepunten, de typisch Antilliaanse en gezellige redactiebijeenkomsten. Niet helemaal op zwart De website baat013.nl mag op zwart gaan, maar baat013 blijft nog zeker actief op Facebook. Via Facebook zullen we regelmatig informatie delen met onze facebookvrienden. Dank Wij willen onze lezers en iedereen die direct en/of indirect een bijdrage heeft geleverd hartelijk bedanken. Wij vinden het oprecht jammer dat wij baat013.nl niet voort kunnen zetten maar hopen graag met jullie in contact te blijven via Facebook Beraad Antillianen Arubanen Tilburg Afscheid met een terugblik Voordat de website baat013.nl op 1 juni op zwart gaat, blikken wij wekelijks terug en grabbelen uit de ‘oude baat013.nl doos’ om in een vogelvlucht 6 jaar baat013.nl de revue te laten passeren. Nogmaals hartelijk dank, Redactie baat013.nl
Door redactie op donderdag 14 december 2017
Nos idioma Papiamentu ta un idioma riku ku un bunita pasado, E idioma a sobrebibí diferente kontratiempo den pasado i hopi atake di menospresio a wòrdu hasí riba nos lenga Papiamentu. Por ehèmpel tabata wòrdu bisá: Papiamentu is maar een “brabbeltaaltje”; Papiamentu is “koeterwaals”; Papiamentu is geen volwaardige taal; Papiamentu no ta sirbi pa duna enseñasa den dje. Pero durante tempu Papiamentu a proba ku e ta un bunita idioma,riku i variá. I nos grandinan a sa di mantené i transmití sabiduría i konosementu atravers di su ekspreshon- i dichonan masha grasioso. Aki ta sigi algun ehèmpel. Sea kontentu i konforme ku loke bo tin i por hasi Mòfi no mester kere ku e por kanta manera trupial Hopi biaha problema finansiero ta kousa desunion den un kas Ora probresa bin paden, amor ta bula bentana Tata a bisa su yu: Mi ta dominá mi mes, pero ta yega un momentu ku mi pasenshi ta kaba Bela ta sende te kaminda su mecha kaba Ora bo ta den bon i ta disfrutá di loke ta bon, bo no ke pèrdè loke bo tin Yangadó sintá riba felpa, no ke tende (nada) di bank’i palu Ora un hòmber di edat kuminsá un relashon ku un mucha muhé mas yòn kune Kunuku nobo ta pidi un bon chapi òf kunuku nobo ta pidi un chapi skèrpi Bo no por exigi loke ta imposibel di ún hende Bo no por saka seis lomitu for di ún baka Shon Toni ta kana masha steif i règt riba su kurpa Shon Toni parse hende ku a guli palu di basora Ora ku papai no t’ey mas nos lo realisá su balor ku e tabatin pa nos No warda te ora koriente bai pa bo sa balor di bela Swinda tin tres yu ku tres diferente tata Swinda ta manera djaka ku rabu kòrtiko Ku palabra (fuerte) bo por hasi un hende masha doló Palabra ta kòrta kaminda nabaha ta para bira stòmpi Un (hende) hòmber no tin nodi di ta bunita Hende hòmber meste ta djis un tiki menos mahós ku diabel Mamay a bisa su yu Sandra: “Kuidou ku Orlando, e ta hòmber kasá” Orlando ta papél kimá Awor ku Donny ta (birando) bieu e ta bló ta hasi kos di mucha Donny a haña sarampi na grandi (òf na behes) Si bo ta muchu kuidadoso i tímido bo no ta logra nada Pushi ku handschoen no por kohe ratón Según palu kuébu den bida, bo ta haña eksperensia Si kolebra a mordebu, bo mira lagadishi bo ta spanta Si kandela a kimabu, bo ta haña miedu di shinishi Gachi ta masha masha floho mes Gachi ta floho manera kaka di mardugá Pastor a bisa den su predikashi pa keda positivo ya ku no ta kos malu so tin den bida Den mondi di infrou no ta laga di tin maske ta ún palu di shimaruku Ora un hende ta burachi no ta e momentu adekuá pa diskuti serio kune Den botekín ta beter ta papia
Door Carmine Palm op woensdag 2 augustus 2017
Elk jaar vliegen honderden Curaçaose jongeren de oceaan over om in Nederland te studeren. Dit nieuws staat elk jaar in de kranten. Maar hoeveel jongeren gaan werkelijk studeren, hetzij in Nederland of op Curaçao en in de regio? Daarover lees je niets. Hoeveel jongeren naar Nederland vertrekken om te studeren is niet bekend. Wel is bekend hoeveel jongeren met begeleiding van de Stichting Studiefinanciering Curaçao (SSC) in Nederland gaan studeren. SSC Stichting Studiefinanciering Curaçao (SSC) is een financieringsinstelling die studiefinanciering verstrekt voor het volgen van een MBO, HBO of WO-opleiding op Curaçao, Nederland of in de regio. Ook verstrekt SSC een tegemoetkoming voor het volgen van voortgezet onderwijs. Daarnaast geeft de SSC voorlichting, begeleiden zij studenten en bemiddelen ze bij huisvesting. Het algemene beleid van de SSC is om geen studiefinanciering te geven voor opleidingen in het buitenland die ook op Curaçao gevolgd kunnen worden. Freemovers Er zijn ook jongeren die op eigen kosten in Nederland gaan studeren: de freemovers. Ze maken geen gebruik van de faciliteiten van de SSC. In plaats daarvan doen ze een beroep op de Dienst Uitvoering Onderwijs (Duo) in Groningen. Hoeveel freemovers er zijn is niet bekend. Daling studenten Het aantal studenten dat via SSC in Nederland komt studeren daalt gestaag. Een verklaring voor deze daling is niet eenvoudig. De volgende oorzaken worden genoemd: Het aantal freemovers stijgt; Steeds meer studenten kiezen niet voor Studiefinanciering Curaçao (SSC) omdat ze daar een hogere studieschuld overhouden dan bij Duo. Steeds meer studenten studeren op Curaçao zelf of in de regio. Aantal studenten via de SSC naar Nederland Jaar Aantal Jaar Aantal 2008 350 2013 263 2009 380 2014 248 2010 262 2015 210 2011 273 2016 213 2012 297 2017 218 Een beeld uit 2015 In 2015 kregen 1.066 studenten een beurs van de Stichting Studiefinanciering Curaçao (SSC). 210 studenten vertrokken naar Nederland en 161 gingen in de regio of de Verenigde Staten en Canada studeren. Een kleine 700 studenten bleven op Curaçao. De grootste groep ging naar de University of Curaçao. Dat schreef het Antilliaans Dagblad van 22 juli 2015. De grootste groep die door SSC financieel ondersteund wordt, bestaat dus uit studenten die op Curaçao hun studie voortzetten. Beter beeld is nodig Het is jammer dat er een beeld heerst dat de meeste studenten in Nederland gaan studeren en dat er steeds minder leerlingen na hun middelbare school niet verder studeren. Terwijl op Curaçao zelf veel leerlingen opleidingen volgen op scholen voor middelbaar en hoger onderwijs en op de University of Curaçao. Het Ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport zou deze cijfers ook eens moeten publiceren. We krijgen dan een beter beeld van de studerende Curaçaose jeugd.
Door redactie op zondag 18 december 2016
De redactie van baat013.nl neemt een winterbreak. Wij zijn woensdag 1 februari 2017 terug met nieuwe artikels op onze site. Op onze Facebook-pagina beraad antillianen arubanen tilburg kunt u ons blijven volgen en onder andere genieten van onze jaarlijkse “Ambiënte di fin di aňa". De redactie wenst u, uw familie en uw vrienden fijne eindejaarsfeestdagen en vooral veel geluk, kracht, wijsheid en gezondheid in 2017.
Door redactie op woensdag 7 september 2016
De scholen in de regio Zuid zijn afgelopen maandag begonnen. Daarmee zijn de zomervakanties in Nederland officieel voorbij. De regio’s Noord en Midden gingen eerder al naar school. Hopelijk heeft ieder een fijne zomerstop gehad. Dat de zomervakantie voorbij is, merk je aan meer files op de weg en meer passagiers in de trein. Iedereen is weer op pad. De scholen en de colleges zijn ook weer begonnen. Sommige ouders vinden het heerlijk dat de kinderen weer naar school gaan. Voor anderen is het weer tijd om te verlangen naar weer een vakantie. Meer files Op de weg is de vakantie nu echt voorbij. Volgens de ANWB is het weer een normale spits, nu ook in het zuiden iedereen weer iedereen aan het werk is. Echt grote werkzaamheden zijn er gelukkig niet. Op de weg zou het dus relatief ‘mee’ moeten vallen. Drukke treinen De kans is groot dat je moet staan, of wellicht ingeklemd zit tussen jassen en tassen. Niet zo gek, want september is duidelijk de drukste maand van het jaar in de trein. Iedereen is vol goede moed aan werk. Ook de colleges zijn weer begonnen en eerstejaarsstudenten hebben nog geen kamer en zijn ook nog niet teleurgesteld afgehaakt bij de studie. Meer dan 33 miljoen reizigers verwacht NS daarom deze maand te vervoeren. En haalt daarom elf oude dubbeldekkers van stal om het recordaantal passagiers het hoofd te bieden. Ouders opgelucht Er zijn ouders die opgelucht zijn dat de zomervakantie voorbij is. Die zes weken duren heel lang. (Kleine) kinderen staan om 8:00 uur op en vragen meteen: “Wat gaan we vandaag doen?” Ze willen 24/7 aandacht. Gelukkig zijn niet alle kinderen zo. Vooral pubers hebben het liefst dat je je zo weinig mogelijk met ze bemoeit. Vakantie betekent ook geen ochtendstress met broodtrommels, fietsen die met geen mogelijkheid de schuur uit te krijgen zijn, boeken die last minute onvindbaar blijken en ruzies om niets. Ouders kunnen de dag allang en breed in alle rust beginnen met een eerste kop koffie. Voor deze ouders vliegen de zes weken zo om. Verlangen naar vakantie Sommige mensen zijn nauwelijks terug van vakantie en verlangen alweer naar vakantie. De dagelijkse routine van werken-eten-slapen is opnieuw begonnen. Doordat we eigenlijk zogenaamd uitgerust van vakantie komen kunnen we er weer helemaal tegenaan. De batterijen zijn immers opgeladen. Maar waarom klagen zovelen dan dat ze na één dag werken alweer doodmoe zijn en dat ze weer snakken naar een vakantie? Het doel van vakantie is uitrusten, niets doen of iets anders doen. We vullen onze tijd met zaken die we als zinvol beschouwen. Voor sommigen is dat actief zijn, voor anderen volstaan cocktails en een zwembad. Maar bovenal staat vakantie symbool voor controle over je dagorde. Terug aan het werk is de ontnuchtering vaak groot: het werkritme is onveranderd gebleven, die ergerlijke collega is er nog steeds en je moet tegen deadlines aan werken die anderen voor jou hebben opgesteld. Weg controle en zelfbeschikking. Meer echtscheiding na de vakantie Bij vakantie denk je meestal niet aan een echtscheiding. Vakantie is een tijd om te ontspannen en te genieten. Toch vindt meer dan de helft van de Nederlanders dat de vakantieperiode een goede tijd is om problemen in het gezin onder ogen te zien en relationele plooien glad te strijken. Alle ergernissen en irritaties die het hele jaar zijn opgekropt, komen naar boven. En dan barst tijdens de vakantie de bom. De meeste scheidingsmeldingen komen na de zomervakantie. Andere redens om na de zomervakantie te scheiden is: nog een keer als gezin op vakantie, de kinderen in een rustige periode vertellen dat de ouders gaan scheiden, zonde van het geld omdat de vakantie al betaald is. De periode van september-oktober is dus een drukke periode voor echtscheidingsadvocaten en mediators. Hoe was jouw vakantie? Ben je blij dat het ‘gewone’ leven weer begint, of heb je heimwee naar je vakantie? BAAT013 is in ieder geval weer aan de slag. Vanaf vandaag lees je weer regelmatig nieuwe verhalen op deze site.
Door Carmon op woensdag 8 juni 2016
BAAT 013 blijft aandacht besteden aan spreekwoorden en gezegden in het Papiaments. Deze spreekwoorden en gezegden zijn vanuit het leven gegrepen en steeds meer jongeren hebben er belangstelling voor. Hieronder volgen een paar grappige voorbeelden waarbij de Papiamentse uitdrukking vetgedrukt wordt weergeven met daaronder het Nederlandse equivalent of omschrijving. Hoewel het Papiaments maar in een klein taalgebied wordt gesproken is aan onderstaande spreekwoorden en gezegden te zien met hoeveel creativiteit, humor en liefde deze taal zich heeft weten te ontwikkelen en te handhaven. Loke ta hechu no por bira bèrdè mas   Gedane zaken nemen geen keer. E parse hende ku a drnmi fuma lanta burachi   Hij is volledig de kluts kwijt Si bo kuchara kibra, bo tin ku kome ku bo man Pa falta di un stul e ta sinta riba tres piedra Pa falta di kachó bo ta bai mondi ku pushi   Men moet roeien met de riemen die men heeft Chinchirinchi ta warda bientu supla pa e bula   Met alle winden mee waaien Djandja mi pa mi djandja bo   Voor wat, hoort wat. De ene dienst is de andere waard Kada porko tin su djasabra.   Boontje komt om zijn loontje. Alegria i doló semper ta kana pareu   Geluk en ongeluk wonen onder één dak Ora tin mal tempu, kua porta ku barku haňa abrí e ta drenta   Nood breekt wet(ten) Bo no por kome karne, nenga wesu   Wie de lusten wil, moet ook de lasten dragen Si balki di kas kai, kas ta pèrdè forsa   Als het hoofd van het gezin sterft, valt het gezin uit elkaar Si boyo tin manteka, su kaska ta lombra   Wie het breed heeft, laat het breed hangen Konènchi ta skonde su kabes, ma no su kurpa   Z’n kop in het zand steken Ora bo man ta den boka di kachó, bo meste hila fini Ora bo ta bou di palu, bo meste wanta kaka di para Ora bo ta riba buriku, bo meste want’e kokobiá   Als men van iemand afhankelijk is moet men veel van hem verdragen E ta manera plateis   Hij hangt aan je als klis Spanta mankarón pa balente kohe kurpa   De stoere bink uithangen Mas bal maňa ku forsa   Wie niet sterk is moet slim zijn E ta floho manera kaka di mardugá   Hij is aartslui Mas lana un kachó tin, mas pieu (pruga) e tin   Hoge bomen vangen veel wind Bo a kohe mi kachó, mi ta kohe bo pushi   Iemand met gelijke munt betalen Si sumpiňa hinkabo, bo mes a bai kaminda e ta   Dan moet je maar op je blaren gaan zitten   Eigen schuld, dikke bult Semper pone bo sombré kaminda bo man por koh’e   Men moet niet verder springen dan zijn (pols)stok lang is Ratón ta chikitu, ma tòg e por spanta un pushi   Men moet niemand onderschatten Si oloshi keda para, tempu si ta sigui kana   De wereld draait door Niun barí no por fangu tur awa di shelu   Je kunt in je eentje niet alle problemen van de wereld oplossen No gasta tempu i awa ku palu ku no ta duna fruta   Geen tijd en energie steken in zaken of personen waar je niet wijzer van wordt Tin strea ku no tin nòmber   Niet iedereen krijgt de waardering die hij/zij verdient Si warawara bai tras di tur kiw, su yiunan ta muri di hamber   Je moet niet alles wat je hoort geloven Si bo no ke blachi den kurá, no planta palu   Je moet problemen niet zelf opzoeken Zie ook: Uitdrukkingen en gezegden in het Papiaments deel 1 en deel 2
Door Carmine Palm op woensdag 18 mei 2016
Op 31 mei staat Het Concertgebouw in Amsterdam in het teken van Jacobo ‘Coco’ Palm en zijn familie en Rudy Plaate. Tijdens “Classic & Popular Compositions from Curaçao – The works of composers of the Palm Family and Rudy Plaate” brengen diverse artiesten onder begeleiding van het Metropole Orkest onder leiding van Maurice Luttikhuis, een muzikaal eerbetoon aan deze Curaçaose componisten. Baat brengt in twee artikelen een kort portret van Rudy Plaate en de familie Palm. Rudy Plaate is op 5 februari 1937 geboren als Norman Rudy Plaate op Curaçao. In de jaren 60 en 70 verbouwde Rudy groenten op plantage Hato. Hij huurde de grond van de overheid. De groenten van Curaçao kwamen grotendeels van deze plantage. Toen Rudy bekend werd als zanger, werd hij ook ‘de zingende groenteboer’ genoemd. Zingen in de garage Op 16-jarige leeftijd begon hij zijn muzikale loopbaan in de garage van zijn vader, waar hij aan het zingen was en zichzelf begeleidde op zijn Spaanse gitaar. Een zekere meneer Hoedemaker zag meteen een toekomstige ster in Rudy en introduceerde hem bij Jacques Penso, destijds omroeper bij Radio Curom. Nuchtere naam Rudy Plaate was pas 17 jaar toen hij zijn eerste compositie schreef die de nuchtere naam ‘Respeta Polis’ droeg. En dit in een tijd dat de bolero’s, merengue’s, calypso’s en Curaçaose walsen hoogtij vierden op lokaal gemaakte grammofoonplaten met romantische namen als ‘Melodia de amor’, ‘Tus ojos’ en ‘Quien te besó’. Muzikale variaties Zanger en componist Rudy Plaate componeerde meer dan 400 nummers, variërend van de wals en tumba tot mazurka. Rudy is een artist die van variatie houdt. Daarom heeft hij gedurende zijn muzikale loopbaan met veel muziekensembles samengewerkt. Hij heeft gezongen met begeleiding van onder andere duo’s, trio’s, kwartetten, conjuntos, Venezolaanse orkestjes en beatbands. Gevoelens van de gewone man Het overgrote deel van zijn nummers gaan, in het Papiaments, over de diepe liefde en bewondering voor zijn muze, het eiland Curaçao. Maar ook actualiteiten, maatschappelijke en politieke onderwerpen op zijn geliefde eiland komen in zijn nummers aan bod. En zo leefde Rudy in zijn composities mee met alle gebeurtenissen om zich heen en karakteriseerde hij de gevoelens van de gewone man. Zo ontstond een van zijn bekendste nummers ‘Atardi’, na het volkslied misschien wel het populairste nummer van Curaçao. Het gaat over de typische sfeer op het eiland voordat de zon ondergaat. Hoogtepunten Rudy heeft ook de muziek voor de film ‘Oké Aki Antillas’ (1962) van Peter Creutzberg gecomponeerd. Peter Creutzberg was een Nederlands filmmaker en cameraman die vooral in Suriname en de Nederlandse Antillen actief was. Een hoogtepunt in Rudy’s carrière was het winnen van de eerste prijs van een door Radio Nederland Wereld Omroep uitgeschreven muziekconcours in 1958. In 1975 werd Rudy Plaate gehuldigd wegens zijn 20-jarig jubileum in Curaçaose muziekwereld. Deze huldiging vond plaats gedurende het eerste op Curaçao gehouden internationale festival ‘Gran Premio Popular 75’. Kinderkoor Las Perlitas Ook heeft Plaate een kinderkoor opgericht onder de naam ‘Las Perlitas’, waar hij mentor was van opkomend jong muzikaal talent. Izaline Calister is een zangeres van Antilliaanse afkomst, die haar zangcarrière als kind bij dit kinderkoor begon.
Door redactie op woensdag 13 april 2016
Wie wil, kan in Nederland gemakkelijk meedoen met het Curaçaose ‘Wega di Number Korsou’ (nummerloterij). Want ook hier worden deze loten verkocht. Dat schrijft het Caribisch Netwerk. Wat is ‘Wega di Number Korsou’ en waarom is het makkelijk om in Nederland mee te doen aan deze loterij? Bij verschillende Curaçaose winkeltjes en restaurants in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag liggen bonnenboekjes met het logo van de loterij. En elke dag is er een trekking. Deze vindt plaats op Curaçao op de televisie. Drie getallen en vier cijfers Op Curaçao is er elke dag een trekking van de loterij ‘Wega di Number Korsou’. Er wordt een trekking verricht van drie getallen bestaande uit vier cijfers. Het eerste getal levert de eerste prijs, het tweede getal de tweede prijs en het derde getal de derde. Je kunt loten kopen van twee cijfers, van drie cijfers of vier cijfers. Bij een lot van twee cijfers tellen alleen de laatste twee cijfers van de getrokken getallen. Bij een lot van drie cijfers de laatste drie cijfers. Als men voor vier cijfers speelt en het eerste getrokken getal goed heeft, wordt 3000 keer de inzet uitgekeerd. Voor het tweede getrokken getal is dat 1500 keer en voor het derde 750 maal de inzet. Elke dag spelen Curaçaoënaars zetten dagelijks geld in op getallen van twee, drie of vier cijfers. Dat doen ze bij nummerkantoren met een vergunning en officieel geregistreerde en huis-aan-huis- verkopers. De bekendste nummerkantoren zijn Robby’s Lottery en Joe Black. 's Avonds om negen uur is er een trekking van ‘Wega di Number Korsou’ (letterlijk vertaald: spel van het getal Curaçao). Magische getallen Getallen hebben iets magisch voor de Curaçaoënaar. Zodra er iets gebeurt en er zijn getallen in het spel dan worden deze getallen gebruikt om te gokken. Het maakt niet uit wat de aanleiding of gebeurtenis is. Over een getal dromen of iemand helpen bij het omwisselen van zijn autoband. Maar ook je verjaardag, trouwdatum is goed, als er maar een getal van vier, drie of twee cijfers van te maken is. Ook een getal als 13 wordt vaak ingezet. Hoe is deze loterij ontstaan? De nummerloterij is sinds jaar en dag populair op Curaçao. Want je stelt zelf je getal of getallen vast. De getallen worden met de hand geschreven op een bonboekje, je betaalt en je kunt meedoen. Het is over komen waaien uit Latijns Amerika en bijna iedereen speelt mee. Toen het begon was het dus een illegale loterij. Het onwettig aanbieden en de verkoop van loten werden gedaan door straatverkopers, snèks en minimarkten. In 1986 werd de loterij gelegaliseerd en richtte de overheid de stichting ‘Fundashon Wega di Number Korsou’op. Hoe is de loterij wettig georganiseerd? Loterijen en kansspelen vallen op dus onder de ‘Fundashon Wega di Number Korsou’ (FWNK), een overheidsstichting. Voor ieder verkocht lot moeten de nummerkantoren en huis-aan-huisverkopers een percentage afdragen. Ook betalen ze omzetbelasting. Alle nummers hebben een stempel van de ‘Fundashon Wega di Number Korsou’ en zijn geregistreerd bij deze stichting. Dit zijn de legale nummers. Illegale nummers bleven Maar de illegaliteit bleef. Op straat worden ook nummers verkocht, Maar dan zonder de stempel van FWNK. Voor de klant is het voordeel dat deze straatverkopers geen omzetbelasting rekenen. De legale nummerkantoren hebben ook straatverkopers in dienst. Voor illegale verkoop dragen zij hiervoor geen geld af aan de stichting FWNK en betalen zij geen omzetbelasting. Illegaal circuit blijft groeien Volgens de minister van Economische Ontwikkeling bedroeg de omzet van FWNK in 2010 60 miljoen gulden. In 2014 liep deze terug tot 35 miljoen gulden per jaar. De conclusie van de minister was dat veel nummers in het illegale circuit worden verkocht. Een van de oorzaken van de toename van verkoop illegale loten is de invoer van de omzetbelasting. Bovendien beperken de illegale verkopen zich niet tot valse ‘wega di number’-loten, maar zijn er ook loterijen als pool, scratchloten, smartplay, daily number en Sto. Domingo. Oplossing? De vraag is of dit wel ooit helemaal zal lukken, want de onwettige lotenverkoop lijkt weliger dan ooit te bloeien en dus ook in Nederland. Want waar er Curaçaoënaars zijn met hun liefde voor getallen daar zal altijd een nummer loterij zijn. Legaal of illegaal.